ماکادمیا

ماکادمیا

ماکادمیا یا فندق استرالیایی دانه چند گونه درخت از خانواده Proteaceae است.دانه ماکادامیا از دانه‌های آجیل محبوب آمریکایی‌هاست. این درخت بسیار زیبا و بسیار مقاوم در مقابل آفات است.به تازگی کشت آن در شمال ایران به صورت محدود آغاز شده است.

ماکادمیا درختی است که میوه آن گرانترین و مرغوبترین خشکبار جهان به شمار می رودمزیت اقتصادی این گیاه، اندک بودن هزینه نگه داری آن است. زیرا نیازی به آبیاری ندارد ( به صورت دیم پرورش می یابد) نسبت به آفات و بیماری ها مقاوم است. میوه های آن پس از رسیدن شروع به ریزش کرده و برداشت آن دستی و آسان است .آفتاب کامل با اندکی سایه برای گیاه مناسب است. اما اگر کشت تجاری آن مد نظر نباشد، سایه را به آسانی تحمل می کند.

این گیاه به خشکی مقاوم است، همچنین نیازی به خاک حاصلخیز ندارد. در هر ترکیب خاک از سبک تا سنگین اما با زهکشی خوب رشد می کند. مزیت اقتصادی این گیاه، پایین بودن هزینه نگه داری آن است، زیرا نیازی به آبیاری ندارد ( به صورت دیم پرورش می یابد) نسبت به آفات و بیماری ها مقاوم است. میوه های آن پس از رسیدن شروع به ریزش کرده و برداشت آن دستی و آسان است.

ماکادمیا از نظر بازرگانی در استرالیا، آفریقای جنوبی و آمریکای مرکزی یکی از تولیدات مهم کشاورزی به شمار می رود. کشت تجاری آن در استرالیا و هاوایی در سطحی گسترده انجام می گیرد .در کالیفرنیا به عنوان یک گیاه زینتی پرورش می یابد.

آمریکا بزرگترین مصرف کننده ماکادمیا است. مغز ماکادمیا در انواع شکلات کیک و بستنی به کار می رود. همچنین از روغن مغز ماکادمیا می توان در صنایع آرایشی و بهداشتی سود جست. از آنجا که میوه ماکادمیا بیش از ۷۲% اسید چرب غیر اشباع دارد، این خشکبار می تواند افزودنی مناسبی برای رژیم غذایی روزانه، جهت کاهش کلسترول خون باشد و این میوه را می توان به صورت خام، بوداده، با نمک، بی نمک و یا به عنوان چاشنی در غذا مصرف کرد.

تاریخچه

 ماکادمیا (Macadamia) تنها محصول تجاری مهم غذایی بومی استرالیا است. این درخت در بین بومیان استرالیا با نام کیندال کیندال (Kindal-Kindal) شناخته می شده است.

منشا ماکادمیا جنگل های بومی منطقه بریزبن در ساحل شرقی استرالیا است. درختانی که در عرض جغرافیایی جنوبی °۲۵ این جنگل ها هستند از گونه M. integrifolia و آنهایی که در عرض جغرافیایی جنوبی °۳۱ هستند از گونه M. tetraphylla می باشند. اگرچه استعمار بریتانیا بر استرالیا در سال ۱۷۸۸ میلادی آغاز گردید اما تا سال ۱۸۵۷ میلادی وجود درختان ماکادمیا در استرالیا ثبت نشده بود.

  سر فردیناند فون مولر (Sir Ferdinand von Mueller)  گیاه شناس سلطنتی در شهر ملبورن و والتر هیل (Walter Hill) مدیر باغ گیاهشناسی در بریزبن، این درخت را که از خانواده پروتآسه(Proteaceae)  بوده و قبلا  در اروپا و آمریکا ناشناخته بود را کشف کردند.

 از آنجایی که این گیاه جدید با خصوصیات هیچ یک از جنس های این خانواده تطبیق نداشت، مولر در سال ۱۸۵۸ جنس جدیدی را در خانواده پورتآسه ایجاد و به افتخار دوستش جان ماکادام (John Macadam)، عضو مجلس قانونگذاری در پارلمان ویکتوریا، آن را به نام Macadamia نامگذاری کرد و نام علمی درخت ماکادمیا را Macadamia ternifolia نامید.

 علی رغم گذشت سالها از کشف درخت ماکادمیا در استرالیا، کشاورزان استرالیایی به دلیل پوست سخت میوه و مشکل بودن پوستگیری ماکادمیا، مدتها مایل به کشت و کار این درخت نبودند.

 ماکادمیا در سه مرحله زمانی مختلف به ترتیب در سال ۱۸۸۱ توسط پورویس (W.H. Purvis)، در سال ۱۸۹۲ توسط برادران جردن و بین سالهای ۱۸۹۱ تا ۱۸۹۵ توسط هیئت اراضی کشاورزی به جزایر هاوایی معرفی شد. البته کشاورزان هاوایی نیز به دلایل سختی پوست میوه از این میوه کمتر بهره تجاری بردند.

 ارنست شلدون فان تاسل (Ernest Sheldon Van Tassel) که برای اولین بار ماکادمیا را در سال ۱۹۲۲ در یک مهمانی خورده بود به این میوه علاقمند شد و ۷۵ هکتار از زمین های دولتی در اطراف شهر هونولولو هاوایی را به منظور کشت ماکادمیا اجاره کرد. در سال ۱۹۲۵ او به طور کامل آن زمین را با بذرهای ماکادمیای تهیه شده از درختان متعلق به برادران جردن و پورویس کشت کرد. هر چند هدف اصلی شلدون هم از احداث این باغ نیز فراتر از اهداف اقتصادی بود، اما این باغ مقدمه ای برای کشت ماکادمیا با اهداف تجاری گردید. وی در سال ۱۹۳۱ اولین کارخانه آماده سازی ماکادمیا را هم احداث کرد و از آن به بعد این خشک میوه به یک محصول تجاری بدل گردید.

پس از نشان داده شدن پتانسیل اقتصادی ماکادمیا در هاوایی، کشت این درخت در استرالیا نیز از سال ۱۹۵۰ گسترش یافت. از سال ۱۹۸۰ باغ های تجاری ماکادمیا به سرعت در استرالیا احداث شده و در سال های اخیر این کشور مقام اول تولید این خشک میوه جهان را از هاوایی پس گرفته است.

 آب و هوا

ماکادمیا در مناطق پرورش آووکادو، انبه، خربزه درختی و موز رشد موفقیت آمیزی دارد. درخت ماکادمیا در فصل بهار و در ماه‌های مرداد تا شهریور به گلدهی می‌نشیند. میوه‌ها پس از ۳۱ هفته می‌رسند.

 کشورهای عمده تولید کننده ماکادمیا در جهان عبارتند از:  استرالیا، برزیل، کاستاریکا، گواتمالا، فلسطین اشغالی، مالایی، جنوب آفریقا، تایلند و آمریکا )هاوایی)

درخت ماکادمیا اخیرا در برخی نهالستان های شمال کشور (مناطقی از استان مازندران) بصورت بسیار محدود ازدیاد و تحقیقات ابتدایی در  زمینه سازگاری آن و نحوه کشت و پرورش آن شروع شده است. همچنین تعداد کمی از درختان ماکادمیا در شمال کشور تولید محصول نموده اند.

 نکات لازم در کاشت

درختی که از خزانه تهیه می‌کنید از جنبه‌های زیر قابل اهمیت است:

گلدان گیاه و طرز قرار گرفتن ریشه در آن، بافت خاک، برگها، میان گره‌ها، پایه مناسب، شکل درخت.
اندازه‌ی گلدانی که گیاه در آن قرار گرفته بسیار مهم می‌باشد. اگر گلدان خیلی کوچک باشد، رشد ریشه درون گلدان محدود شده، ریشه‌ی بالایی صدمه می‌بیند. درخت ممکن است در گلخانه سر حال به نظر آید اما شانس کمی برای رشد کامل در باغ دارد زیرا سیستم ریشه ضعیف شده نمی‌تواند آب و تغذیه کافی برای درخت پرورش یافته را فراهم کند.

اکولوژی
ماکادمیا در ارتفاعات صفر تا ۱۵۰۰ متر از سطح دریا رشد می‌کند اما عملکرد آن در ارتفاعات بالای ۶۰۰ متر به شدت کاهش می‌یابد. در ارتفاعات بالای ۶۴۰ متر درخت در مدت زمان طولانی‌تر محصول تولید می‌کند. دمای ایده‌آل برای پرورش ماکادمیا بین ۱۶ تا ۲۵ درجه سیلسیوس می‌باشد. اگر چه گیاه در دمای زیر ۳ درجه سیلسیوس نیز زنده می‌ماند اما نسبت به یخبندان مقاوم نمی‌باشد.ماکادمیا در هر نوع خاکی رشد می‌کند، اما خاک مناسب برای پرورش ماکادمیا باید زهکشی خوبی داشته باشد و تا یک متر از سطح خاک لایه‌های سخت نداشته باشد. خاک‌های رسی که زهکشی خوبی ندارند برای پرورش ماکادمیا مناسب نیستند.

آماده سازی خاک

برای آماده سازی خاک باید تا عمق ممکن خاک سست و نرم گردد. زیرا اگر خاک کف چاله‌ها متراکم و فشرده باشد ریشه گیاه محدود می‌شود.

فاصله‌ی کشت

ارقام مختلف ماکادمیا از نظر ظاهری دارای فرم‌های مختلفی می‌باشند. بعضی از آنها رشدی پهن شونده و بعضی دیگر رشدی عمودی دارند. همچنین فاصله کاشت برای هر رقم از مکانی به مکان دیگر متفاوت می‌باشد، اما در هر صورت باید توجه داشت که به محض شروع رقابت برای جذب نور عملکرد کاهش می‌یابد. بنابراین کشت متراکم در سطوح تجاری توصیه نمی‌شود.درختانی که رشد عمودی دارند به فاصله ۵/۳ متر از هم در دریف هایی به فاصله ۷ متر و ارقامی که رشدی پهن شونده دارند به فاصله ۱۰ متر از هم در ردیف‌هایی به فاصله ۶ متر کاشته می‌شوند.

کشت مخلوط

گاهی اوقات محصولات دیگری در بین درخنتان جوان ماکادمیا کاشته می‌شود. قبل از کشت محصولات خاص در بین درختان ماکادمیا باید به ۳ نکته اساسی توجه کرد:

– از کاشت محصولی که می‌تواند به درخت ماکادمیا صدمه بزند یا بر روی رشد آن تاثیر نامطلوبی داشته باشد باید اجتناب کرد.

-درختان بلندی که شلوغی و سایه سرتاسری برای درختان ماکادمیا ایجاد می‌کنند نباید کاشته شود.
ـ در بین درختان بارور نباید گیاه دیگری کاشته شود زیرا در این مرحله درختان ماکادمیا نیاز به مراقبت های ویژه دارند تا از حداکثر رشد و عملکرد اطمینان حاصل شود.

تجزیه برگ

نمونه برگ‌های ماکادمیا باید در طول ماه‌های مهر و آبان تهیه شود. زمان نمونه‌گیری بسیار حساس و مهم می‌باشد. برای نمونه‌گیری باید برگ‌های سالم انتخاب شوند. زمانی که برای اولین بار از یک باغ خصوصی نمونه‌گیری می‌شود، باید همراه با نمونه برگ، نمونه خاک نیز اضافه شود. از آن پس سالی یکبار فرستادن نمونه خاک به آزمایشگاه کفایت می‌کند. ضروری است هنگام تنظیم کودهای اصلاحی به نتایج حاصل از نمونه خاک و برگ توجه کنید. تنها برگ های گیاهان سالم باید نمونه‌گیری شوند. این برگ‌ها نباید آفتاب سوخته، حشره زده و یا دارای نشانه‌هایی از کمبود و بیماری باشند.

روش های ازدیاد ماکادمیا

 ازدیاد ماکادمیا از طریق بذر آسان بوده و بذرهای آن پس از برداشت قابلیت کشت را دارند اما بهتر است که حدود ۳۰-۹۰ روز بعد از برداشت ماکادمیا نسبت به کشت بذر آن اقدام نمود. اما درختان حاصل از بذر برای تولید محصول به ۸-۱۲ سال زمان نیاز داشته و کیفیت و میزان محصول آن ها قابل پیش بینی نیست. به این علت، ماکادمیا به طور معمول از طریق پیوند تکثیر می شود. عمل پیوند معمولا در خزانه و معمولا در بهار و یا پاییز انجام می شود. درختان پیوند شده از سن ۷ تا ۱۰ سالگی تولید محصول می کنند و معمولا تا سن ۱۰۰ سالگی توانایی محصول دهی دارند.

گلدهی و گرده افشانی درختان ماکادمیا

اوج گلدهی در درختان ماکادمیا آخرین ماه زمستان می باشد. گل های ماکادمیا دو جنسه بوده و  دارای یک تخمدان تحتانی کوچک،دو تخمک، یک پرچم بلند و یک گلبرگ کاسبرگ نما دارند. 

کوددهی
پس از کاشت حداقل تا یکسال نباید درخت جوان را کود داد، تا کاملا محکم و استوار شود. وقتی درخت محکم شد و شروع به رشد کرد کوددهی منظم باید انجام گیرد:

کود را نباید با خاک مخلوط کرد. همچنین هرگز نباید کود با ساقه درختان جوان در تماس باشد. به همین دلیل کود باید به طور یکسان در فاصله ۲۰ سانتی متری ساقه تا حدود ۵۰ سانتی متری محل آبریز درخت پخش شود. از آنجا که درخت ماکادمیا نسبت به صدمه ریشه بسار حساس است بنابراین پس از هر نوع کوددهی یک آبیاری سبک مورد نیاز است. به دلیل اینکه اغلب خاک‌ها به طور طبیعی کمبود روی دارند یا اصلا روی ندارند، این عنصر هر ساله باید برای گیاه فراهم شود. بدین ترتیب استفاده از کودهای زیر با غلظت های ذکر شده توصیه می‌شود:

– اکسید روی به غلظت ۲۰۰ گرم در ۱۰۰ لیتر آب

– نیترات روی به غلظت ۱۵۰ میلی لیتر در ۱۰۰ لیتر آب

همچنین از آنجا که بسیاری از باغ‌های ماکادمیا کمبود بر دارند، از ابتدا باید به فاصله دو سال یکبار ۱۰۰ گرم بوراکس و یا ۷۵ گرم سولوبر در ۱۰۰ لیتر آب روی هر درخت پاشید.

آبیاری
در مناطقی که بارندگی کافی دارند ماکادمیا به صورت دیم پرورش می‌یابد اما اگر در محل کاشت ماکادمیا بارندگی نباشد زمان آبیاری و مقدار آبی که به درخت باید داده شود بسیار مهم می‌باشد. کمبود آب سبب کند شدن رشد درخت و همچنین کاهش کیفیت و کمیت خشکبارها می‌گردد.

درختان ماکادمیا به شرایط خشکی تحمل نسبتا بالایی دارند، اما دوره های خشکی طولانی عملکرد درختان را بسیار کاهش می دهد. به نظر می رسد که آبیاری در زمانهای خاصی اهمیت بیشتری پیدا می کند، به عنوان مثال در زمان تشکیل میوه، در زمان پر شدن مغز و نیز در زمان رشد رویشی که در اواسط تابستان اتفاق می افتد. نیاز آبی درختان ماکادمیا در خاک های مختلف فرق می کند و به طور کلی درختان جوان نیاز آبی بیشتری نسبت به درختان مسن تر دارند.

پس از برداشت

از فصل پاییز تا بهار میوه های ماکادمیا به طور طبیعی ریزش می کنند. بهترین روش در برداشت میوه های ماکادمیا جمع آوری میوه های ریزش کرده است، به این علت که تکان دادن شدید درختان به منظور برداشت محصول سبب ریزش میوه های نارس می شود. هرچند استفاده از یک چوب بلند برای ضربه زدن آرام به شاخه های بالایی که دور از دسترس هستند ایده ی خوبی می باشد. یک درخت معمول ماکادمیا در سن ده سالگی بین 25-15 کیلوگرم محصول تولید می کند که این میزان در سالهای بعد افزایش می یابد. این درختان تا سن ۱۰۰ سالگی می توانند محصول تولید کنند.

پس از  جمع آوری میوه های ماکادمیا بایستی پوسته تر آنها جدا گردیده و آن ها را به مدت ۲-۳ هفته در محلی به دور از آفتاب پهن نمود. 

معرفی کتاب در زمینه ماکادمیا

کتاب های بسیار محدودی در زمینه پرورش ماکادمیا وجود دارد. معتبرترین کتاب که یک فصل کامل به کشت و پرورش ماکادمیا می پردازد کتاب Nut Grower’s Guide است که توسط Jennifer Wilkinson استرالیایی نوشته شده و در بسیاری از دانشگاه های معتبر جهان تدریس می شود.

منابع

www.asrehjadid.ir

http://shahr.ir/fa/news/70523
http://vista.ir/article/679
http://allfruits.ir/fa/nuts/macadamia.html?showall=&start=13

گردآورنده: علی متاجی