تاثیر تغذیه بلوط بر دام

چکیده

با رشد روز افزون جمعیت نیاز به تامین  منابع غذایی متنوع برای تغذیه دام نیازی اساسی به شمار می آید. بدین منظوردر دنیای کنونی تامین نیاز دام براساس ظرفیت های بومی یک مهم است.

یکی از منابع قابل دسترس وارزان  در داخل کشور برای تامین غذایی دام بلوط است.این میوه از دیرباز مورد توجه دامداران بومی بوده است.البته بلوط دارای خواص دارویی وپزشکی مخصوص به خود است.وجود تانن سد راهی در مصرف غذایی ان به شمار می رود اما با استفاده از راهکارهایی میتوان این مشکل را حل نمود.

تحقیقات انجام شده امکان استفاده از این نعمت خدادادی ودر دسترس را برای انواع حیوانات تایید نموده است.البته برای بازدهی بهتر نباید فقط در تغذیه به این محصول توجه نمود بلکه باید در تغذیه  دام از بلوط ،آن را به شکل ترکیبی با دیگر منابع غذایی استفاده کرد.

این منبع غذایی نیز به مانند سایر منابع غذایی علاوه بر حسن هایی که دارد دارای معایبی نیز میباشد.دراین تحقیق سعی شده است به تاثیر بلوط در تغذیه دامی پرداخته شود.امید است که این تحقیق ،برای پژوهشگران در این امر مفید بوده و شاهد تحقیقاتی بیشتر دراین حوزه باشیم.چون به دلیل وضعیت  اقتصادی کنونی کشور،نیاز به تحقیقات بیشتر دراین بخش بیشتر احساس می شود.

کلیدواژه:

بلوط،میوه بلوط،تاثیر بلوط بر تغذیه دام،خواص تغذیه بلوط برای دام،مضرات استفاده بیش از حد از بلوط برای دام

مقدمه

در پي افزايش نقش تغذيه در اقتصاد دامپروري، از اواسط قرن اخير تاكنون، شناسايي ارزش مواد غذايي و مواد خوراكي و تعيين احتياجات غذايي حيوانات(مزرعه‌اي) توجه متخصصين، بخصوص علوم دامي را به خود معطوف داشته و تحقيقات بيشماري در اين مدت انجام گرفته است( فضائلي، ح. و همكاران، ۱۳۷۹ ، تعيين تركيبات شيميايي و انرژي خام خوراكهاي دام استان گيلان، ‌مجله پژوهش و سازندگي، شماره ۴۶)

بالا بودن قيمت خوراك باعث شده تا هزينه زيادى را دامداربابت خوراك دام خود متحمل شود بطوريكه در پرورش گاوهاى شيرى حدود ۷۰ درصد هزينه هامربوط به تغذيه آنها مى شود كه اين رقم بسيار بالايى مى باشدپس تهيه خوراكى ارزان قيمت ومناسب بطوريكه احتياجات دام را هم تامين كند اولين هدف يك دامدار، بخصوص در پرورش دهندگان گاو شيرى مى باشد. لذابا توجه به مطالب فوق جايگزين كردن مواد خوراكى ارزان قيمت موجود در هر فصل بجاى موادخوراكى كمياب و گران قيمت درهمان فصل، از اهميت فوق العاده زيادى برخوردار بوده و باعث متعادل نگهداشتن قيمت خوراك مى شود اين عمل در علم تغذيه بعنوان خوراك جايگزين ناميده مى شودو بيشتر در فصول سرد سال (پاييزو زمستان) كه مواد غذايى كمياب و گران هستند كاربرد داشته كه انجام آن نيازبه يك مديريت تغذيه اى ويژه اى دارديكى از مواد غذايى كه مى توان در پاييز وزمستان از آن بعنوان خوراك جايگزين استفاده كرد ميوه درخت بلوط مى باشد كه در ادامه به شرح اين ماده غذايى مى پردازيم.

معرفى ميوه بلوط

درخت بلوط از درختان جنگلى بسياربزرگ است كه تا چندين سال نيز عمر كرده و در مناطق شمالى كشور (گلستان، مازندران و گيلان) و همچنين مناطق مركزى كشور(چهارمحال و بختيارى) بسيار يافت مى شودكه با عنوان دانه بلوط و همچنين بلور نيزخوانده مى شودداراى مواد غذايى خوبى بوده كه مى توان از آن در تغذيه دام استفاده كردهر ساله ميوه بلوط از اوايل پاييز تا اوايل زمستان قابل برداشت بوده ويك درخت كهنسال بلوط ممكن است تا چند تن (بسته به بزرگى درخت و بزرگى دانه هاى آن) ميوه توليد كند.

دلايل استفاده از ميوه بلوط

۱-ارزان بودن ميوه بلوط وكاهش هزينه خوراك توليدى

۲-ميوه بلوط سرشار از مواد مغذى مى باشد

۳-خوشخوراك بودن ميوه بلوط براى دامها

۴-دسترسى راحت به آن در فصل پاييز

۵-خواص دارويى موجود در ميوه بلوط كه تاثير زيادى در سلامتى دام دارد.

۶-نگهدارى و مصرف ميوه بلوط بسيار ساده و آسان مى باشد.

طريقه جمع آورى ميوه بلوط

ميوه بلوط خود در اثر بادهاى پاييزه به مروربه زمين ريخته و به راحتى مى توان آنها را اززير درختان بلوط جمع آورى و درون كيسه ريخته و آن را در انبار خوراك ذخيره و به مرور از آن استفاده كنيم براى راحتى كار و جمع آورى ميوه بلوط بيشترى در زمان كمتر مى توان از دستگاه هاى ويبره كه براى چيدن زيتون و گردو بكار مى روند نيز استفاده كرد.

اين دستگاهها با داشتن شاخك هاى بلند كه داراى لرزش هستند باعث ضربه زدن به بلوط و ريختن آنها مى شوند. اين دستگاه ها بر دونوع خودگردان و پشت تراكتورى موجودهستند كه براى چيدن ميوه بلوط نوع ويبره پشت تراكتورى توصيه مى شود. در هنگام استفاده از دستگاه ويبره براى چيدن ميوه بلوط مى توان تعدادى پارچه پهن و بزرگ را درزير و اطراف درخت بلوط پهن كرده و سپس به وسيله دستگاه ويبره ميوه هاى بلوط را به پايين هدايت كنيم كه پس از عمليات چيدن،مى توان پارچه ها را با احتياط جمع آورى كرده و ميوه هاى بلوط روى آنها را جمع آورى كنيم.

نحوه و مدت نگهدارى يا ذخيره بلوط

همانطور كه گفته شد مى توان پس از جمع آورى ميوه بلوط آنها را درون كيسه ريخته ودر گوشه اى در انبار دور از رطوبت نگهدارى کرد. البته بهتر است بلوط تازه كه دارى رطوبت بالايى است ۲ الى ۳ روز در زير آفتاب پهن كرده تامقدارى از رطوبت آن كاهش يافته وماندگارى آن بالا رود. نگهدارى ميوه بلوط درپاييز و زمستان كه درجه هوا پايين است (هواسرد است براحتى) امكان پذير بوده و مى توان بدون مشكل كم كم از آن استفاده كرد. منتهى بعلت بالا بودن چربى ميوه بلوط (حدود۱۱درصد) نمى توان آن را بيش از ۳ الى ۵ ماه ذخيره كرد. بخصوص در فصول گرم سريعا اكسيده شده و پوك مى شود و غيرقابل استفاده خواهد بود و فقط در صورت در دسترس بودن سردخانه مى توان ميوه بلوط را در آن ذخيره و در فصول گرم از آن استفاده كرد. ولى توصيه مى شود از همه مواد غذايى درفصول خودشان استفاده شود و همينطور ميوه بلوط كه فصل آن پاييز و زمستان است نيز در فصل خودش درتغذيه دام مورد استفاده قرار گيرد.

سيلو كردن ميوه بلوط

علاوه بر انبار كردن ميوه بلوط، سيلو كردن نيز يكى ديگر از روشهاى نگهدارى آن براى مدت طولانى است كه در اين صورت نياز به هواى سرد براى نگهدارى هم نيست ولى ازآنجايى كه ميوه بلوط داراى پروتئين و چربى بالايى است كربوهيدرات پايين) نمى توان آن را به تنهايى سيلو كرددر صورت زياد بودن ميوه بلوط از مصرف دامها مى توان تا ۵ درصد از آن در سيلوى ذرت استفاده كرد. بدين صورت كه هر دفعه كه يك لايه از ذرت خرد شده را در سيلو مى ريزند مقدارى دانه بلوط را بصورت درسته روى آنها ريخته و به همين ترتيب ادامه دهيد.

بهتر آن است كه دانه بلوط هنگام سيلو كردن ۲ الى ۳ تكه شود ولى اگر بصورت كامل نيزاستفاده شود مشكلى نخواهد بود.

تركيبات مغذى موجود در ميوه بلوط

ميوه هاى بلوط موجود در نقاط مختلف (شمال و مركز ايران) از نظرمواد غذايى متفاوت مى باشند. اما طبق آناليز ميوه بلوط همراه با پوسته در شمال ايران نشان داده كه ميوه بلوط حاوى ۱۱ درصد چربی،۵/۱۱درصدفیبر،۲۶۳۰کیلوکالری بر كيلوگرم، انرژى و داراى۵/۱۸درصدپروتئين مى باشد كه در دسته بندى موادخوراكى مى توان ميوه بلوط راجزء دسته كنسانتره هاى پروتئينى تقسيم بندى نمود. با توجه به مطالب فوق ميوه بلوط داراى ارزش غذايى بالايى بوده وهمچنين قابليت هضم آن هم بالامى باشد.

ميزان و نحوه استفاده از ميوه بلوط

در جيره گاوهاى شيرى تا ۱۵درصددرصد نيز مى توان از بلوط استفاده كرد كه تاثير زيادى دركاهش ۷۰ درصد هزينه مربوط به تغذيه در پرورش گاو شيرى خواهد داشت. همچنين بعلت دارا بودن انرژى و پروتئين زياد و فيبر كم غذاى مناسبى براى دامهاى پروارى و گوشتى مى باشد و تا ۳۰ درصد جيره آنها نيز مى توان از ميوه بلوط استفاده كرد. ولى از آنجايى كه ميوه بلوط داراى مواد مضرى بنام موادآلكالئيدى مى باشد نبايد بيش از مقدارتوصيه شده در جيره دامها (بخصوص دامهاى ماده) از آن استفاده شود. در مورد نحوه استفاده از ميوه بلوط براى دامها بايد گفت كه گاوها و همچنين گوسفندان براحتى مى توانند بلوط رابصورت درسته و كامل مصرف كنند و شما مى توانيد بدون انجام هيچگونه عملياتى برروى ميوه هاى بلوط، آنها را مستقيما به دام خود بخورانيد. منتهى اگر هر دانه بلوط به يك يا دو تكه تقسيم شوند دام راحت تر آن را مصرف كرده و مدت كمترى را صرف جويدن و خرد كردن آن مى كند وهمچنين درصد هضم آن نيز در بدن دام افزايش مى دهد.

خواص موجود در ميوه بلوط و اثرات آن بر روى دام

همانطور كه قبلا گفته شد ميوه بلوط داراى مواد آلكالئيدى مى باشد كه اين مواد درصورت درست و به اندازه مصرف كردن بلوط مى تواند براى دام مفيد واقع شده و در صورت به اندازه مصرف نكردن آن مى تواند براى دام مضر واقع شود.

اين ماده (آلكالئيد) درواقع يك انگل كش بسيار قوى مى باشد و حتى در انسان نيزكاربرد داشته و از آن براى دفع انگل هاى روده اى و معده اى (انگل هاى داخلى بدن) استفاده مى شود. نكته اى كه در اين قسمت بايد مورد توجه قرار گيرد آن است كه ازآنجايى كه قدرت اين ماده (آلكالئيد) بسيارزياد مى باشد لذا مصرف زياد آن در دامهاى ماده آبستن مى تواند باعث مرگ گوساله يا بره در شكم مادر و در نتيجه باعث سقط آن شود. پس مقدار مصرف آن در دامهاى ماده آبستن بسيار حساس بوده و بهتر است قبل از مصرف با يك كارشناس دامپرورى نيز مشورت شود.

توصيه مى شود در جيره دامهاى پروارى حتى به ميزان كم از ميوه بلوط استفاده شودچرا كه از بين بردن انگل هاى داخلى دردامهاى پروارى از اهميت ويژه اى برخورداربوده و بلوط اين كار را به نحو احسن انجام مى دهد و از طرف ديگر نيازى به خريدانگل كش هاى شيميايى و خوراندن آن به دام نمى باشد.

آزمایش انجام گرفته

به منظور تعيين ارزش غذايي مغز ميوه بلوط تانن گيري شده و تاثير آن بر روي توان توليدي و خصوصيات لاشه جوجه هاي گوشتي آزمايشي در قالب طرح کاملا تصادفي متعادل با ۵ تيمار (جيره هاي غذايي) و ۴ تکرار با ۲۵ قطعه جوجه گوشتي درهر تکرار (تعداد ۵۰۰ قطعه جوجه گوشتي يکروزه) به مدت ۴۹ روز در شرايط پرورش يکسان اجرا گرديد. ترکيبات شيميايي ميوه بلوط تانن گيري شده شامل ماده خشک، پروتيين خام، چربي خام، فيبر خام، خاکستر، کلسيم، فسفر، نشاسته و تانن به ترتيب ۹۱٫۵، ۵٫۷، ۴٫۴۵، ۳٫۷۵، ۰٫۸۶، ۰٫۲۰، ۰٫۱۲، ۵۳٫۳۶ و ۱٫۷۶ درصد در ماده خشک بود. انرژي قابل سوخت و ساز ظاهري (AME) و تصحيح شده براي ازت (AMEn) به ترتيب ۳۰۸۵ و ۳۲۳۹ کيلوکالري در کيلوگرم ماده خشک بود. جيره هاي آزمايشي شامل سطوح ۰، ۵، ۱۰، ۱۵ و ۲۰ درصد ميوه بلوط تانن گيري شده براساس توصيه هاي NRC تعديل شده به ۲۹۰۰ کيلوکالري در کيلوگرم انرژي قابل سوخت و ساز و غلظت يکسان ساير مواد مغذي دردوره هاي آغازين (۰ تا ۳ هفتگي) و رشد (۴ تا ۷ هفتگي) تنظيم گرديدند. صفات افزايش وزن، مصرف خوراک، ضريب تبديل غذايي در دوره هاي آغازين، رشد، ۱ تا ۶ هفتگي و ۶ و ۷ اندازه گيري و مورد تجزيه و تحليل آماري قرار گرفتند. نتايج آزمايش نشان داد که تيمارهاي آزمايشي براي صفات افزايش وزن، مصرف خوراک، ضريب تبديل غذايي در دوره آغازين، رشد، ۱ تا ۶ هفتگي و کل دوره اختلاف معني داري با يکديگر نداشتند. ميانگين اين صفات درکل دوره براي تيمارهاي ۱ تا ۵ به ترتيب ۴۰٫۲۷، ۳۸٫۱۶، ۴۰٫۰۹، ۳۷٫۸۲، ۳۷٫۹۷ گرم در روز براي افزايش وزن روزانه و ۸۴٫۹۵، ۸۴٫۴۸، ۸۴٫۶۲، ۵۸٫۲۱ و ۵۸٫۳۸ گرم در روز براي مصرف خوراک و ۲٫۱۱، ۲٫۲۱، ۲٫۱۱، ۲٫۲۵ و ۲٫۲۵ براي ضريب تبديل غذايي بود. در کل دوره آزمايش، اختلاف ميانگين وزن زنده و درصد تلفات در بين تيمارهاي آزمايشي معني دار نبود. در مورد صفات مربوط به لاشه، وزن سينه در پايان دوره پرورش و وزن چربي محوطه شکمي در پايان ۶ هفتگي در بين تيمارهاي آزمايشي اختلاف معني داري را نشان داد (p<0.05) نتايج حاصل از اين آزمايش نشان داد که استفاده از ميوه بلوط تانن گيري شده در جيره غذايي جوجه هاي گوشتي تا سطح ۲۰ درصد، بدليل نداشتن اثرات نامطلوب بر عملکرد و اقتصادي بودن قابل توصيه است.

فایده تغذیه دام با میوه بلوط

میوه بلوط دارای تانن می باشد این تانن در نشخواره گان  اثرات مثبتی دارد.در سال ۱۹۹۷ ماکار و همکاران پيشنهاد کردند که وجود ۲ ـ ۳ درصد تانن متراکم در جيره نشخوارکنندگان مي تواند مفيد باشد اين اثرات مفيد مي تواند به غلظت تانن ، نوع و ساختار آن و شرايط دامي بستگي داشته باشد . تانن ها با کاهش پروتئولیز؛ قادر به کاهش اتلاف بیش از حد پروتئین ها با تجزیه بالای میکروبهای شکمبه می باشد . اين اثرات که شامل افزايش پروتئين عبوري ، راندمان سنتز پروتئين ميکروبي و باز چرخ اوره است را مي توان مورد مطالعه بيشتري قرار داد. همبستگی بالایی بین  فعالیت تانن با میزان رسوب  پروتئين وجود دارد.

تانن در غلظت هاي کم تا متوسط سبب ممانعت از نفخ با ممانعت از تولید یک کف پایدار در شکمبه می شود، افزايش جريان نيتروژن غير آمونياکي ( NAN) و اسيدهاي آمينه ضروري ( EAA ) به ويژه متيونين از شکمبه به روده باريک  مي شوند . اثرات مثبت تانن ها بر بهره وري پروتئين از نظر علمي مهم است ، زيرا هزينه پروتئوليز و ياد دآميناسيون در شکمبه را محدود مي کند .

شواهد فزاینده ای در دست است که گوسفندان آلوده با نماتودهای دستگاه گوارش می توانند تعداد تخم انگل در مدفوع را کاهش داده یا بار انگلی را بکاهند و یا هر دو مورد ؛ وهنگامی که گوسفندان از علوفه هایی از قبیل Sulla یا شبدر ۳برگی حاوی تانن متراکم بالا درطی چرا استفاده کنند انعطاف پذیری در انها افزایش یافته است . به هر حال این اثرات ممکن است بستگی به گونه نماتود موجود و تاثیر علوفه بر مقدار خوراک مصرفی و قابلیت هضم آن داشته باشد . مطالعات درباری گوسفندان نگهداری شده در آغل که به صورت تقریبی با لارو T.Colubiformis  آلوده شده بودند نشان داده است که اگر تانن متراکم استخراج شده در داخل جیره استفاده شود ؛ میزان کرم های انگل و لارو تعداد تخم انگل در مدفوع در مقایسه با گوسفندان تغذیه شده با مقادیر قابل مقایسه با سطوح کم  یا متوسط پروتئین بدون تانن متراکم کاهش یافته است . به علاوه ؛ درباره عملکرد مستقیم تانن متراکم مدارکی که اخیرآ به دست آمدن مشخص می کنند که آن ها ممکن است مستقیما تاثیرات کرم کشی روی انگل های دستگاه گوارش داشته باشند تانن متراکم خالص شده باعث کاهش ۵۰ ٪ در دفع تخم لارو و ۳۰ ٪کاهش بار انگلی نسبت به گوسفند دیگر شد.

تانن دانه ها را در برابر حمله های حشرات ، باکترها ، قارچها و پرندگان وحشی حفاظت می کند . حداقل غلظت از تانن متراکم  برای جلوگیری از نفخ در گاو به عنوان ۵ گرم در کیلوگرم ماده خشک تعریف شده است.تانن ممکن است با مداخله‌ كردن‌ از آزاد شدن HCN حاصل از هیدرولیز سیانوژجلوگیری و در نتیجه کاهش از اثرات مضر آنها در شرایط خاص زیست محیطی شوند

مضرات استفاده بی حد از میوه بلوط

چون میوه بلوط دارای مقادیری تانن است اگر بی رویه استفاده شود زیان اور خواهد بود. با توجه به اينكه مهمترين خاصيت تانن ها قابليت آنها در تركيب با پروتئين است، بنابر اين موجب باز دارندگي عمل آنزيم ها مي شوند.

با استناد به اينكه تانن ها فعاليت آنزيم ها را مختل مي كنند، موجب اختلال در فعاليت آنزيم هاي مورد استفاده در امر هضم نشاسته شده كه در نتيجه انرژي مصرفي نيز كاهش مي يابد. هر اختلال در عملكرد آنزيم ها موجب فعال شدن بي رويه پانكراس و نهايتاً بزرگ شدن غير طبيعي آن مي شود.

تانن ها موجب اختلال در كارسلولاز شده و در نتيجه جذب سلولز را مختل مي كند.موجب خشك شدن دهان، از دست رفتن موكوس، ادم اپيتليال، خارش، صدمه به مجراي دستگاه گوارش، جذب بيشتر تانن و نهايتاً ايجاد مسموميت مي گردد.

در طيور تاثير تانن ها بيشتر بر دستگاه گوارش است كه منجر به ضخيم شدن چنيه دان، زخمي شدن دئودنوم و سائيدگي جداره هاي داخلي دستگاه گوارش مي شود كه در نتيجه باعث كاهش هضم مواد خوراكي مي گردد.كاهش اشتها. تانن ها در بهره وري از محتويات معدني، خصوصاً كلسيم و آهن مواد خوراكي اختلالاتي را پديد مي آورند. وجود تانن در جير ه غذايي طيور گوشتي اسكلتي حاصله از هر گونه عدم توازن بين محتويات مغذي خوراك مصرفي را تشديد مي كند.

وجود ۲% تا ۴% تانن در جيره غذايي مرغ هاي تخم گذار موجب بروز اختلالات گسترده اي چه در امر كميت و چه كيفيت تخم هاي توليدي مي گردد. توليد و وزن تخم مرغ كاهش يافته، پوسته تخم مرغ نازكتر شده و زرده حالت اسفنجي پيدا مي كند.

در جيره هاي طيوري كه بيش از ۵% تانن استفاده شده است بايد انتظار تلفات وجود داشته باشد. همچنين اثر تانن ها در جيره هايي كه از نظر پروتئيني فقير هستند بيشتر ملموس است . از طرف ديگر متيونين و كولين مي تواند از تاثير منفي تانن ها جلوگيري كنند . مكانيسم اين عمل بدين صورت است كه كولين و ميتونين مي توانند گروه متيل خود را به تانن عاريه داده تا تاثير منفي تانن ها مهار شود. از آنجايي كه تانن با غير فعال سازي آنزيم هاي منابع انرژي زا چون نشاسته نيز غير قابل استفاده مي شود، لذا براي رفع اين مشكل بايد در جيره غذايي حيواناتي چون طيور ۵% چربي اضافه نمود .

گزارش هاي مختلف حاكي از آن است كه اثر متقابلي بين آفلاتوكسين و تانن موجود در مواد خوراكي وجود دارد . به طوريكه اثرات آفلاتوكسين با حضور تانن در خوراك افزايش مي يابد بنابراين توصيه مي شود هنگامي كه با مشكل آفلاتوكسين روبرو هستيم از مواد خوراكي نظير سورگوم كه تانن بالايي دارند كمتر استفاده شود.

تانن می تواند به کبد و کلیه آسیب برساند، به خصوص تانن قابل هیدرولیز صدمه می زنند. تانن نیز در ایجاد کننده ی سرطان نقش دارد.

پیشنهاد کرده اند که تانن و یا محصولات تجزیه شداش  می تواند از روده جذب شود و مانع سوخت و سازدر بدن به طور مستقیم شود و این می تواند اثر عمده ای تانن باشد. سرنوشت تانن در بدن به نظر می رسدبه نوع حیوان  مصرف کننده آن بستگی دارد. گوسفند ۴۰ ٪ از تانن رادفع می کند در حالی که  گوزن تمامی تانن را دفع می کنند.

وقتی مقدار تانن جیره به ۴۰ تا۸۰ میلی گرم در کیلوگرم ماده خشک برسد رشد حیوان می تواند به دلیل کاهش مصرف خوراک کم شود , اما مرگ زمانی اتفاق می افتد که علوفه حاوی تانن بالاتر از ۱۰۰ گرم در کیلوگرم ماده خشک به مدت طولانی مصرف شود . میکروارگانیسمهای ناشناخته ای در بز وحشی وجود دارد که باعث  مقاومت در برابر اثرات سمی تانن می شود.

میزان کاهش در نیتروژن (ازت) قابل هضم و افزایش در ازت مدفوع از شاخص قابل اعتماد از میزان فعالیت تانن متراکم است. ترکیبات شیمایی چون استن هر چندهم که بسیار موثر است لیکن به دلیل هزینه بالای آن مقرون به صرفه نمی باشد

مقدار تانن برگ بلوط می تواند تا ۹۰ ٪ با استفاده ازمواد قلیایی کاهش یابد . خاکستر چوب ، منبع قلیایی به طور بالقوه در دسترس کشاورزان ، در کاهش تانن موثر بوده است .

آزاد گذاشتن حیوانات تا بتوانند رژیم غذایی خود را انتخاب کنند راهی برای جلوگیری از اثرات سمی تانن است. گفته شده است که از بروز تلفات تانن در حیوانات بسیار گرسنه هستند و قادر به انتخاب نیستند بیشتردیده می شود

روش های کاهش تانن برگ بلوط برای مصرف بهتر دام

روش­هاي از بين بردن يا كاهش اثر منفي تانن­ها به چند دسته تقسيم مي­شود:

 1- خاكستر چوب

 این روش توسط دامداران قابل استفاده می­باشد اين ماده ارزان قيمت، منبع مناسبي از قليا بوده و به وفور در مناطق روستايي يافت مي­شود. در يك تحقيق توسط مک­کار و سینج (۱۹۹۲) بر روي برگ بلوط از دو نوع خاكستر بلوط و كاج استفاده گرديد. اين دو نوع خاكستر باعث كاهش تركيبات فنوليك كل، تانن متراكم و ظرفيت رسوب پروتئين گرديد. خاكستر چوب براي تانن­زدايي سورگوم و ارزن بكار رفته است.

 2- سيلو كردن

مزيت اين روش به ساده بودن و نياز نداشتن به مواد شيميايي خطرناك است. در آزمايشي كه بر روي برگ بلوط انجام پذيرفت سيلو كردن باعث كاهش تركيبات فنوليك گرديد. بيشتر تحقيقاتي كه در اين زمينه انجام پذيرفته است بر روي برگ بلوط بوده است كه منبع تانن قابل هيدروليز مي­باشد. در اين فرآيند عواملي مانند مقدار رطوبت، خرد كردن، دما، مدت زمان و شرايط نگهداري (بي­هوازي يا هوازي) بر روي مقدار تانن مؤثر بوده است.

 3- خشك كردن

نتايج به دست آمده در اين زمينه متضاد هستند. به عنوان مثال خشك كردن برگ بلوط در شرايط مختلف، در دماهاي ۹۰ و۶۰ درجه سانتيگراد به ترتيب به مدت ۲۴ ساعت و ۴۸ ساعت تأثيري بر تركيبات فنوليك كل، تانن متراكم و ظرفيت رسوب پروتئين نداشت اما همين شرایط براي گياه كاساوا باعث شد تا پارامترهاي ذكر شده به طور معني­داري كاهش بيابد.

 4- استفاده از پلي اتيلن گليكول

در حدود ۳ دهه است كه مشخص شده است تانن با تركيباتي مانند پلي اتيلن گليكول۱ باند مي­شود. اين تركيبات به دليل دارا بودن ميل تركيبي بالا با تانن قادرند تا كمپلكس­هاي تانن- پروتئين را كه از قبل تشكيل شده است، بشكنند و در نتيجه تجزيه­پذيري مواد در شكمبه افزايش يافته و عملكرد دام افزايش مي­يابد به منظور بهبود ارزش تغذیه­ای تفاله انگور عمل آوری با پلي اتيلن گليكول انجام داده و بیان کردند که عمل آوری با پلي اتيلن گليكول میزان بخش­های فیبری را بطور معنی­داری افزایش و میزان ترکیبات فنولیک و میزان کل تانن را بصورت معنی­داری کاهش داد. از سوي ديگر در گياه لوتوس­کورنی­کولاتوس۲  كه مقدار تانن بين ۲ تا ۴ درصد است، افزودن پلي اتيلن گليكول رشد پشم، افزايش وزن گوسفندو توليد شير در گاو شيرده را كاهش داده است. علت اين اثر منفي را مي­توان به افزايش تجزيـه­پذيري پروتئين در شكمبه و در نتيجه كاهش جذب اسيد آمينه­های از روده نسبت داد. افزودن پلي اتيلن گليكول به جيره حاوي۱% تانن، تأثيري نداشت كه دليل آن احتمالاً به ناكافي بودن مقدار تانن براي اثر گذاشتن دانست. علاوه بر مقدار تانن در خوراك، نوع تانن عامل مهم ديگري است كه بر نحوه اثر پلي اتيلن گليكول مؤثر است. در جيره­اي كه حاوي ۸/۱% تانن متراكم بود، كاهش چشم­گيري در مقدار آمونياك توليد در شكمبه، اسيدهاي چرب فرار و قابليت هضم ازت مشاهده شد. در حالي كه همان مقدار تانن در لوتوس کورنی اثرات كمتری داشت. مقدار پروتئين جيره نيز بر نحـوه اثر تأثير دارد. پروتئيـن اثر پلي­اتيلن گليكول را بر تانـن کاهش مي­دهد. هر چه مقدار پروتئين بيشتر باشد اثر كمتر مي­شود.

استفاده از مغزمیوه بلوط در تغذیه ماهیها

از میوه بلوط در تغذیه ماهیها(ماهی کپور)نیز استفاده شده است این طرح در شیراز ودر دانشکده دامپزشکی ان  توسط آقایان، ابوالحسن خوب(مجری طرح) وآقای دکتر مصطفی اخلاقی(ناظر طرح)اجرا گردید.

در اين مطالعه از مغز میوه بلوط در جیره غذایی ماهي كپور معمولي در گروههاي چهار گانه ۱، ۲، ۳ و ۴ به ترتیب برای بررسی سطوح ۰، ۴، ۶ و ۱۰ درصد میوه بلوط در جیره غذایی و هر گروه با يك تکرار (جمعاً ۲۰ ماهي) انجام شد. در این آزمایش از ۸۰ عدد ماهي كپور معمولي با میانگین وزن اولیه ۴۵ گرم برای مدت ۹۰ روز به ميزان مشخص درصدي از میوه بلوط را در جیره فرموله شده به طوري دريافت كردند که مواد مغذی جیره ها یکسان بود. میزان غذای مورد نیاز در مراحل مختلف رشد و نمو بر اساس بیوماس هر حوضچه و دمای آب (۲۴ دجه سانتيگراد)، بطور روزانه توزین و در اختیار ماهیها قرار گرفت. در طول دوره آزمایش به منظور بررسی خصوصیات رشد و نمو هر دو هفته یک بار پس از بیهوشی، نيمي از ماهي ها از مورد سنجش وزن و طول قرار گرفتند. نتایج آزمایش نشان داد که افزایش وزن نهایی در گروه شماره ۴ بطور معنی داری بیشتر از سایرگروه ها بود. همچنین بیشترین میزان افزایش طول در تیمارگروه ۴ مشاهده گردید که با تیمار شماره ۱ (كنترل) دارای اختلاف آماری معنی دار بود .از نظر میزان غذای مصرفی بین تیمارها اختلاف آماری معنی دار وجود نداشت. نتایج این تحقیق نشان می دهد که می توان از مغز میوه بلوط بعنوان ماده مغذی در جیره غذایی ماهي كپور معمولي بدلیل بهبود خصوصیات و عملکرد پروار بدون هيچ عارضه اي استفاده نمود

نتیجه گیری

با افزایش روز افزون جمعیت و در نتیجه بالا رفتن تقاضا برای مواد غذایی، یکی از مشکلات پیشروی جامعه بشری تأمین مواد غذایی خواهد بود. استفاده از خوراک های جدید برای دام و طیور که مصرف انسانی ندارند می تواند یکی از راهکار ها برای حل این مشکل باشد، این گونه خوراک ها به دلیل ارزان تر بودن، هزینه های تغذیه ای واحد های دامپروری را نیز کاهش می دهند.

میوه بلوط نمونه ای از این خوراک ها است که می توان آن را در تغذیه دام و طیور استفاده کرد. از مزایای استفاده از میوه بلوط می توان به ارزان بودن، سرشار بودن از مواد مغذی، خوشخوراکی، دسترسی راحت به آن در فصل پاییز، خواص دارویی و نگهداری آسان اشاره کرد.

مغز دانه بلوط از ورقه نازکی به نام جَفت پوشیده شده است که مملو از تانن (۹-۵ درصد) بوده و مصرف آن را برای دام ها به استثنای خوک و بعضی گونه های خاص حیوانی که در مقابل مصرف تانن مقاومت نشان می دهند، محدود می کند.

درفصول بهره دهی محصول (پاییز و زمستان )باتوجه به کمبود علوفه های مرتعی ،خوشخوراکی،تولید انبوه ،دسترسی آسان و وارزان قیمت بودن آن ، درخوراک دام کاربرد زیادی دارد. .درجیره گاوشیری تا۱۵درصدوودر دامهای پرواری تا۳۰درصد قابل استفاده می باشد.

مراتع مهمترين بخش از منابع تجديد شوندة كشور است كه به دليل پايين بودن هزينه تأمين علوفه از آنها در مقايسه با هزينه توليد علوفه از طريق كشت آبي فشار زيادي بر آن وارد مي شود(رنجبري ، ا ر. ۱۳۷۴ ، تعيين عناصر معدني گياهان غالب در چهار منطقه عمده استان اصفهان، پايان نامه كارشناسي ارشد، دانشگاه تربيت مدرس)

در شرايط معمولي به طور متوسط ۴/۲۱ ميليون تن علوفه خشك در مراتع توليد مي شود كه ۵۰ درصد آن معادل ۷ /۱۰ ميليون تن در تغذيه دام به مصرف مي رسد و ۵۰ درصد باقيمانده آن جهت ادامه حيات مراتع وحفظ آن باقي مي‌ماند(خلد برين، ‌ع. ،۱۳۷۷ ، نگاهي به منابع طبيعي ايران ، انتشارات مؤسسه پژوهشي كاريز، ۵۲ ص. )

اين مقدار حدود ۶۰ ميليون واحد دامي را تعليف مي‌كند؛ حال آنكه طبق آمار، جمعيت دام كشور رقمي در حدود ۱۰۷ ميليون واحد دامي است كه تقريباً دو برابر ظرفيت مراتع كشور را تشكيل مي‌دهد. اين مسأله سبب چراي بيش از حد مراتع كشور را به دنبال دارد. پس بهبود كيفي دام از طريق افزايش كمي و كيفي علوفه (مرتعي و غيرمرتعي) امري اجتناب ناپذير است(رنجبري ، ا ر. ۱۳۷۴ ، تعيين عناصر معدني گياهان غالب در چهار منطقه عمده استان اصفهان، پايان نامه كارشناسي ارشد، دانشگاه تربيت مدرس.)

بنابراين با توجه به افزايش تعداد دام در مراتع و پايين بودن ظرفيت توليدي آنها نياز به استفاده از منابع غذايي غير مرتعي ضروري به نظر مي رسد.

منابع

خبر نامه جهاد کشاورزی مردادماه۱۳۸۸

www.asrehjadid.ir

http://sba8.blogfa.com
http://alighasemibarmsabz.blogfa.com
http://www.mehdinamdar.blogfa.com/post-59.aspx
http://www.infopoultry.net/vdch.-nqt23nizftd2.html
http://novin-damparvaran.blogfa.com/post-105.aspx
http://biotechnologyfa.blogfa.com/post-39.aspx
http://www.shirazu.ac.ir/index.php?page_id=4722&search_words=%D9%BE

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *