وندالیسم

مقدمه

وندالیسم به معنای تخریب کنترل نشده اشیای و آثار فرهنگی باارزش یا اموال عمومی است که یک ناهنجاری اجتماعی به حساب می‌آید و دلایل متعددی برای آن عنوان می‌کنند. وندالیسم را در زمره انحرافات و بزهکاری‌های جوامع جدید دسته بندی می‌کنند و آن را عکس العملی خصمانه و واکنشی کینه توزانه نسبت به برخی از فشارها، تحمیلات، ناملایمات، اجحاف‌ها و شکست‌ها تحلیل می‌کنند. یکی از نابهنجاری ها گرایش جوانان به تخریب می باشد که تخریب در نوع خود می تواند شامل تخریب اموال عمومی، فضای سبز، جاده ها، دیوارها،….. باشد . چنین فردی را در اصطلاح جامعه شناسان وندال می گویند و گرایش به این گونه تخریب ها وندالیسم نامیده می شود . تخریب اموال عمومی از سوی جوانان و نو جوانان دارای عوارض و پیامدهای مادی و معنوی می باشد . اما در نگاه دقیق تر به این قضیه می توان ابعاد عوارض انسانی را بسیار فراتر دید. لذا با توجه به اینکه اکنون به دفعات شاهد تخریب اموال عمومی مانند کیوسک های تلفن، اتوبوس ها، کندن جاده ها، خراب کردن دیوارها، شکستن شیشه های مغازه ها و به هم ریختن ورزشگاهها از سوی جوانان و نوجوانان بوده ا یم، لذ ا در این پژ و هش، بیشتر به دنبال علل و عو امل ر خ دادن چنین ر فتارها ی نابهنجار از سو ی جو انا ن بو دیم. تلا ش ما در این تحقیق بر این بو د که با دید گا هی علمی به بر ر سی پدید ه وندا لیسم در شهر تهران بپردازیم که در قسمت نتا یج و جمعبند ی به آن اشا ر ه می شو د.

علل ونداليسم در نوجوانان و جوانان
 

ونداليسم يا تخريب‌گرايي پديده‌اي است که امروزه در مناطق شهري به شدت شيوع پيدا کرده است. متاسفانه ونداليسم در ايران هنوز ناشناخته است و تاکنون در زمينه علل پيدايش و راه‌هاي پيشگيري از اين پديده مخرب، تحقيق و بررسي صورت نگرفته است. اغلب صاحب‌نظران و محققان، ونداليسم را نوعي بزهکاري جوانان و نوجوانان مي‌دانند. البته ممکن است اين پديده در ميان ديگر گروه‌هاي‌ سني هم مشاهده شود اما به‌طور معمول شيوع آن در ميان افرادي است که ۱۰ تا ۲۵ سال سن دارند.
موضوع ونداليسم متنوع و متعدد است و از الگوي خاصي تبعيت نمي‌کند. به طور معمول، اشيا و اموال عمومي بيشتر در معرض تخريب وندال‌ها قرار مي‌گيرند. کشورهاي غربي اغلب آمار دقيقي از ميزان خسارات وارده از وسوي وندال‌ها در اختيار دارند. براي مثال، شرکت اتوبوس‌راني فرانسه چندي پيش گزارش کرد سالانه پنج هزار شيشه اتوبوس در اثر اعمال «ونداليسم» تخريب مي‌شوند. روزنامه لوموند فرانسه در گزارشي، هزينه‌هاي ناشي از ونداليسم در بخش مخابرات به خصوص تلفن‌هاي عمومي را تنها در منطقه پاريس، سالانه بيش از ۲۰۰ ميليون فرانک برآورد کرده است.
علل ونداليسم
اغلب کارشناسان معتقدند که ونداليسم معلول علت واحدي نيست. براساس نظريه «کلارک»، هشت متغير مستقل و در عين حال وابسته به هم در بروز رفتارهاي ناهنجار موثرند. اين متغيرها عبارتند از:
۱) محيط‌هاي نخستين تربيتي و تجارب دوران کودکي
۲) توارث که اين متغير شامل زيرمجموعه‌هايي از قبيل ضريب هوشي است. بيشتر مجرمان از ضريب هوشي پايين‌تري نسبت به ديگران برخوردارند.
۳) شخصيت مجرمان که به شخصيت پرخاشگر، برون‌گرا، عکس‌العملي، ضد جامعه و انتقام‌جو تقسيم مي‌شود.
۴) وضعيت اجتماعي، اقتصادي و جمعيتي. اغلب وندال‌ها جوان و از جنس مذکرند همچنين داراي تحصيلات پايين هستند. از نظر شغلي غيرماهر و از نظر وضعيت تاهل مجرد و در طبقات فرو دست و پايين جامعه قرار دارند.
۵) وضعيت فعلي زندگي بزهکاران و وندال‌ها نشان مي‌دهد که آنها در مناطق درون شهر ساکن‌اند و بيشتر در مناطق فقيرنشين زندگي ‌مي‌کنند. آنها داراي رفقاي بزهکار و منحرف‌اند و به ورزش‌هايي مانند فوتبال علاقه دارند. اجاره‌نشين هستند و در خانه‌هاي تنگ، کوچک، محدود و حقير زندگي مي‌کنند.
۶) اين افراد اغلب در محيط‌هاي تحصيلي درگير سلسله رفتارهاي خشونت‌آميز‌ند. اين عده ميل به دارند و داراي تجربه تنبيه بدني در محيط تحصيلي هستند.

۷) شرايط و وضعيت مکاني و موضوعاتي که وندال‌ها نسبت به آنها حساسيت دارند، عبارت است از خيابان‌هاي خلوت و بدون گشت که پليس در آن رفت و آمد ندارد.
۸) متغير آخر مربوط به جريان‌هاي ادراکي، شناختي و انگيزشي است. وندال‌ها اغلب قدرت خطرپذيري پاييني دارند. مساله ديگر آنکه براي اعمال خود توجيه‌پذيري دارند و تصور کيفر پاييني را براي رفتارشان درنظر مي‌گيرند. اين عده در رفتارهايشان با يک سلسله اختلالات روحي‌رواني و عاطفي دست به گريبان هستند.
رابطه ونداليسم و مشاهده خشونت
در مطالعاتي که «استپنس مير»، «روش‌کافران»، «کلارستون» انجام داده‌اند، به مساله يادگيري و تقليد برخورد مي‌کنيم. رفتارهاي ستيزه‌جويانه و پرخاشگرانه از جمله ونداليسم مبين تاثيرپذيري از الگوهاي فرهنگي آموخته شده و ناشي از مشاهده رفتارهاي خشونت بار در جامعه است.
مشاهده خشونت يا مساله احساس اجحاف در سينما و تلويزيون مي‌تواند وندال‌ها را تحريک کند. به قول اريک فروم، احساس اجحاف، واکنش فرد نسبت به توزيع غيرمنصفانه و ناعادلانه منابع و امکانات موجود است که خود به خود به خشم، پرخاش‌جويي، پرخاش‌گري و تنفر مي‌انجامد. در حقيقت، ونداليسم از عوارض سرخوردگي، درماندگي و احساس اجحاف است.
تجربه کارشناسان نشان مي‌دهد که احساس اجحاف و احساس ناکامي، دو انگيزه مهم در ونداليسم و خرابکاري است. تحقيقي که روي ۱۵ باجه تلفن عمومي در پاريس انجام شد، نشان داد که ۹۰ درصد از تلفن‌هايي که در معرض تخريب وندال‌ها قرار مي‌گيرد، تلفن‌هايي هستند که شماره مورد نظر را نمي‌گيرند و سکه را هم مي‌خورند.
يکي ديگر از عوامل گرايش وندال‌ها به تخريب را مي‌توان به کسب اعتبار و منزلت در گروه به خصوص در ميان جوانان نسبت داد. در واقع وندال‌ها با اين اعمال مي‌خواهند شجاعت خود را به رخ ديگر اعضاي گروه بکشند.
يک جمع‌بندي کلي
ونداليسم در مقايسه با ديگر رفتارها‌ي بزهکارانه و مجرمانه از الگويي پيروي مي‌کند که ديگر صور و اشکال رفتار کجروانه را دارد. منتها ويژگي‌هايي دارد که آن را از ديگر رفتارهاي منحرفانه و کجروانه متمايز مي‌سازد. به طور مثال، بيشتر وندال‌ها مذکرند، در گروه‌هاي سني جوان قرار دارند، ميل به انتقام‌جويي و احساس اجحاف و بيگانگي اجتماعي و سياسي بالايي دارند و مجموعه اين عوامل آنها را به انفصال از نظام ارزش‌هاي و باورها وا مي‌دارد.
در ميان تمامي وندال‌ها نوعي اختلال روحي و رواني مانند پرخاشگري، اضطراب و افسردگي مشاهده مي‌شود که گاهي به خودکشي منجر مي‌شود.

وندالیسم اینترنتی

وندالیسم اینترنتی یا حملات فله‌ای به تخریب کنترل نشدهٔ محیط وب می‌گویند که صدمات و ضربات جبران‌ناپذیری به صاحبان سایت‌ها، مراکز داده‌ها و شرکت‌ها وارد می‌کنند و تا حد زیادی امنیت آنها را زیر سوال می‌برند.

علل وندالیسم اینترنتی

۱. کنجکاوی و علایق شخصی
۲. مسایل سیاسی
۳. عرق‌های دینی و مذهبی

همه جای دنیا را گرفته اند. هیچ کس حریفشان نیست. انگار که هیچ نقطه ای از این کره خاکی از دست خرابکاری های آنها در امان نیست. همین وندال ها را می گوییم. آنها که کارشان تخریب و شکستن است. همان ها که ابا و اجدادشان هزاران سال پیش به مردم و اموالشان رحم نمی کردند و اگر چیزی برای تخریب نمی یافتند، شهر و محل زندگی مردم را به آتش می کشیدند و می گریختند. همان ها بودند که فرزندانشان امروز که فرصت آدم کشی و شهرسوزی ندارند، با تیغ و چاقو به جان اموال عمومی می افتند و می خواهند عقده هزاران ساله پدران خود را بر سر اموال و اشیای متعلق به مردم خالی کنند. وندال ها خیلی دور نیستند. شاید یکی از آنها همین جا روی یکی از صندلی های اتوبوسی در حال حرکت نشسته باشد

بحث وندالیسم و اوباش گرایی دسته ای از مردم و عدم عملکرد آنها طبق قانون همیشه در محافل عمومی دنیا مطرح بوده است. وندالیسم به معنای تخریب کنترل نشده اشیا و آثار فرهنگی باارزش یا اموال عمومی است که یک ناهنجاری اجتماعی به حساب می‌آید. برخی کشورها مانند بریتانیا، اسکاتلند، ایتالیا، اتریش، یوگسلاوی، بلژیک، اسپانیا، آرژانتین ، ایران و… به دلیل وجود طرفداران پروپا قرص فوتبال، سالانه سهم بیشتری از خسارات حاصل از خرابکاری وندال ها را به خود اختصاص می دهند.

عشق تخریب های هلندی

سال ۱۹۷۱ بود که برای اولین بار راه آهن هلند در گزارش سالانه اش وقوع وندالیسم را اعلام کرد. رشد ثابت خسارات عمدی از اواخر دهه ۷۰ یعنی زمانی که مسئولان برای اولین بار از این موضوع به عنوان یک مشکل آگاه شدند، سبب توجه بسیار زیاد دولت در سطوح محلی و ملی شد.

به همین دلیل شهرداری نوتردام از جمله شرکت حمل و نقل شهرداری در اواخر دهه ۷۰ تصمیم گرفت این مشکل را بررسی کرده و برای کنترل آن چاره ای بیندیشند.

مطالعه این مطلب به موافقت بین پلیس و مقامات دادگستری انجامید و به موجب این موافقت مامورانی با لباس های معمولی در اتوبوس ها، ترامواها و متروها سفر می کردند و هرگاه کسی در حال آسیب رساندن به وسایل نقلیه عمومی می دیدند، وی را دستگیر می کردند.

وندال گری در مهد دموکراسی

وندالیسم در همه جای فرانسه بویژه شهرها و متروپل ها بیداد می کند. روی دیوارهای شهرها، متروها، ترن ها، سینماها، آسانسورها، پارک های عمومی ، پارکینگ ها، باجه های تلفن و حتی در بیمارستان ها و مدارس وندالیسم مشهود است.

مسئولان متروی پاریس تنها در سال ۸۹ برای تعمیر و بازسازی صندلی هایی که مسافران مترو پاره کرده بودند، ۱۸ میلیون فرانک خرج کرده اند. هرسال خرابکاران بیمار دست کم ۵ هزار شیشه اتوبوس را در ایستگاه های اتوبوس با تفنگ و سنگ می شکنند. آمارها نشان می دهد ۸۰ درصد تلفن های عمومی پاریس در پایان سال ۸۵ میلادی قابل استفاده نبود!

آلمانی های وندال گرا

هزینه خسارت وندالیسم در جمهوری فدرال آلمان در سال ۱۹۸۹ بیش از ۴۳ میلیون مارک آلمان بود. بیشترین سهم یعنی چیزی حدود ۶۳ درصد مربوط به حوزه های شهری بزرگ بود و سایر شهرها ۲۳ درصد هزینه را به خود اختصاص می داد. در هامبورگ میزان افزایش در فاصله ۱۹۷۹ تا ۸۱ حدود ۴۱ درصد بود. گزارش خبرگزاری ها حاکی از آن است که هنوز هم وندالیسم در آلمان رو به افزایش است.

دارو دسته های نیویورکی

ابعاد وندالیسم در ایالات متحده آمریکا نیز گسترده است. پارک ها، اماکن تاریخی، موزه ها، مدارس، کتابخانه ها، متروها و از محیط های آسیب دیده وندالیسمند.

در نیومکزیکو سوراخ های ناشی از گلوله به سطح صاف دیواره های صخره ها در بنای یادبود پتروگلیف آسیب رسانده است. مجسمه های حیوانات و انسان ها که هزاران سال پیش توسط آمریکایی های بومی آن محل کنده کاری شده و نقاشی شده بودند هدف تیراندازان ماهری قرار گرفته اند و تعدادی از آنها را به خرده سنگ بدل کرده اند.

کارهای دستی که در ۳۵۷ پارک ملی تحت محافظت بودند به سرقت رفته یا با اسپری رنگ شده، خرد شده، و سوزانده شده اند. مشاور باستان شناسی اماکن عمومی آمریکا می گوید: اگر یک پارک در ایالات متحده وجود داشته باشد که تا به حال هدف وندالیسم قرار نگرفته است، من از آن بی اطلاع هستم(!)

چشم آبی های معترض

تظاهرات و تحصن های برگزار شده در ایتالیا هم دیگر در همه جا زبانزد خاص و عام شده و چشم آبی های کشور چکمه ای با دیدن هرگونه عامل که نارضایتیشان را برانگیزد، بساط تظاهراتشان را در شهرهای مختلف ایتالیا می گسترانند. این تظاهرات هرساله خسارات زیادی به دولت ایتالیا وارد می کنند که گاه آمار این آسیب ها و خسارات از طرف دولت ایتالیا به طور صحیح اعلام نمی شود.

سیسیلیهای مافیایی هر در چند ماه یکبار به شهرهای مختلف این کشور زهر چشمی نشان می دهند و با وارد کردن خسارت به اموال مردم و اماکن عمومی چهره دیگری از وندالیسم سیاسی را به همگان نشان می دهند.

منبع: مریم محمود خواه، برنا نیوز (با تلخیص و تغییر)

در ایران وندالیسم، بیشتر خود را در بازی های ورزشی و از سوی هوادارن متعصب تیمها نشان می دهد؛ اما به این موضوع اختصاص ندارد. کافی است به شعارهای نوشته شده بر روی در و دیوار شهر و یا صندلی های پاره اتوبوس ها نگاهی بیندازیم

وندالیسم در قوانین ایران

پدیده ای به نام ونداليسم به طور کلی به هرگونه تخريب ارادي اموال عمومي، سازمان شهري، تاسيسات اجتماعي و آثار هنري اطلاق می شود كه به صورت فردي يا گروهي و هدفدار و غيرهدفدار انجام مي‌شود و از اختلالات رفتاري و تربيتي، عقده‌هاي اجتماعي، نارضايتي طبقاتي و …سرچشمه می گیرد.

 وجه مشترك همه تعاريف ونداليسم در كاركرد منفي اين پديده و مذموم بودن آن در همه فرهنگ‌هاست و اين نكوهيده بودن به حدي مي‌رسد كه برخي صاحب‌نظران، وندال‌ها را دشمنان آشكار جامعه و عمل آنها را نهايت گستاخي در رفتارها و تلقي‌ها دانسته‌اند و کشورها نیز سعی کرده اند با وضع قوانینی بازدارنده با این پدیده ناهنجار مقابله کنند.مقایسه تطبیقی قوانین موجود نشان می دهد از آنجا که خصوصيت افراد وندال يا ناهنجاري هاي اجتماعي در هر كشوري متفاوت است وضع قوانین در این زمینه نیز با توجه به مناسبات و شرایط خاص کشورها نیز تا حدودی متفاوت است .در قوانین جمهوری اسلامی ایران بر اساس ماده ۶۷۷ قانون مجازات اسلامي، هر كس عمدا اشياي منقول يا غيرمنقول متعلق به ديگري را تخريب يا به هر نحو كلا يا بعضا تلف كند يا از كار بيندازد، به حبس از ۶ ماه تا سه سال محكوم مي شود. نکته قابل توجه در این خصوص عملکردعموم کشورها با وضع قوانین و مقررات بازدارنده در برخورد با مجرمان این پدیده ضد اجتماعی است.

۱٫مقدمه و بیان مسئله:
تا کید بر اعمال مجازات اعمالي كه مهم ترين منافع و مصالح فردي و اجتماعي را مورد تهديد قرار مي دهند و تسريع در اجراي آن خود نشان از اهميت دادن به آثار و نتايج مجازات در حيات اجتماعي و مادي انسان ها دارد؛ در خصوص وندالیسم نیز ابتدا باید با این مقدمه آغاز نمود که تخریب اموال و فضاهای عمومی به ویژه در جوامع شهری، از پدیده هایی است که نه تنها خسارت های ناشی از آن، مدیریت های شهری را گرفتار مشکل و تنگنای نگهداری از مبلمان و تجهیزات عمومی می کند، شهروندان را نیز از داشتن امکانات و تجهیزات مورد نیازشان محروم و بی بهره می سازد. چه بسا در این زمینه، کمتر فردی از اقشار میانی و فرودست جوامع شهری را می توان یافت که در موارد نیاز، به خاطر سالم نبودن باجه های تلفن همگانی قابل دسترس، از انجام تماس و ارتباط بازنمانده باشد یا در برخورد با سایر امکانات و تجهیزات شهری تخریب شده، دچار مشکل و تنش های روحی نشده باشد .دیگر جنبه این پدیده ناخوشایند، خسارت های مالی آن است که سالانه هزینه بسیار هنگفتی را به مدیریت های شهری تحمیل می کند و از آنجا  که این هزینه ها به طور عمده توسط ساکنان شهرها پرداخت می شود، در مجموع می توان گفت خسارت های مالی این پدیده نیز در اصل بر دوش ساکنان شهرها سنگینی می کند و به جای بهره گیری این هزینه ها در توسعه و عمران بهینه ملزومات شهری، بخش قابل توجهی از درآمد مدیریت های شهری را به تامین مجدد و بازسازی امکانات و تجهیزات تخریب شده اختصاص می دهد. البته این پدیده، تنها به کشور ما محدود نمی شود و در بیشتر شهرهای کشورهای جهان حتی کشورهای پیشرفته مانند آلمان، فرانسه، ایالات متحده امریکا و… زوایای مختلف آن را می توان مشاهده کرد. به همین دلیل نیز این پدیده، با عنوان جهانی «وندالیسم» معرفی و تبیین می شود و از ناهنجاری های اجتماعی در جوامع شهری محسوب می شود به همین دلایل کشورهای مختلف جامعه بین الملل با وضع قوانین و مقرراتی کوشیده اند تا با جرم انگاری این پدیده به مقابله با آن پردازند.

۲٫
تعریف،پیشینه و مفهوم وندالیسم:
گفته می شود ریشه این واژه، از عنوان قوم «وندال» گرفته شده است. این قوم در قرن پنجم میلادی از ژرمن هایی بودند که در آفریقا شکل گرفتند. آنها در اواسط همان قرن به سرزمین ایتالیا یورش بردند و موجب سرنگونی و فروپاشی امپراتوری بزرگ روم غربی شدند. در کتاب های تاریخی آمده است که سرکوب و چپاول پایتخت امپراتوری روم توسط «وندال» های ژرمن دو هفته به درازا کشید. آنها ضمن چپاول شهر، تمامی فضاهای شهری را ویران و تندیس های با ارزش را خردکردند، کتاب ها را سوزاندند و ساختمان ها را به آتش کشیدند. «وندال» ها به هر سرزمین و شهر دیگری نیز که یورش می بردند، اموال ساکنانش را به چپاول می بردند و اشیا و آثار غیرقابل حمل را نابود می کردند به طور کلی در اغلب تعاريف ارايه شده در باب مفهوم ونداليسم در مباحث انحرافات و آسيب هاي اجتماعي، محققين و صاحب نظران از آن به عنوان رفتار معطوف به تخريب و خرابكاري اموال، تأسيسات و متعلقات عمومي نام برده اند.به عنوان مثال پاتريس ژانورن آن را «نوعي روحيه بيمارگونه» تعريف مي كند «كه به تخريب تأسيسات عمومي نظير تلفن هاي عمومي، صندلي اتوبوس هاي شهري، مترو و ترن هاي مسافربري و باجه هاي پست و تلگراف و نظاير آن تمايل دارد».ونداليسم، در اين معني، از بلاهاي جوامع امروزي است كه در گذشته ديده نشده است. «وندال هاي كهن »، در هجوم هاي وحشيانه خود، چيزي را ويران مي كردند كه خود نساخته بودند، اما «وندان هاي مدرن »، چيزي را نابود مي سازند كه از آن جامعه خودشان است. درنتیجه ونداليسم هرگونه تخريب ارادي اموال عمومي، سازمان شهري، تاسيسات اجتماعي و آثار هنري است كه به صورت فردي يا گروهي و هدفدار و غيرهدفدار انجام مي‌شود و از اختلالات رفتاري و تربيتي، عقده‌هاي اجتماعي، نارضايتي طبقاتي و … ناشي مي‌شود.  وجه مشترك همه تعاريف ونداليسم در كاركرد منفي اين پديده و مذموم بودن آن در همه فرهنگ‌هاست و اين نكوهيده بودن به حدي مي‌رسد كه برخي صاحب‌نظران، وندال‌ها را دشمنان آشكار جامعه و عمل آنها را نهايت گستاخي در رفتارها و تلقي‌ها دانسته‌اند.

۳٫
اقدامات قانونی و ضعف در مواجهه با وندالیسم
در جمهوری اسلامی ایران بر اساس ماده ۶۷۷ قانون مجازات اسلامي، هر كس عمدا اشياي منقول يا غيرمنقول متعلق به ديگري را تخريب يا به هر نحو كلا يا بعضا تلف كند يا از كار بيندازد، به حبس از ۶ ماه تا سه سال محكوم مي شود.اما وجود قانون به تنهایی چاره ساز نیست وباید از ظرفیت های دیگری نیز بهره جست.به عنوان مثال افزایش کمیت و کیفیت مراکز تفریحی، مجموعه های ورزشی و امکانات تخلیه انرژی افراد بویژه نوجوانان و جوانان و ارائه تسهیلات برای استفاده اقشار مختلف از آنها یکی از کارکردهای مطلوب جامعه است که به کاهش وندالیسم منجر می شود و متاسفانه بسیاری از شهرهای بزرگ و کوچک کشورمان در این زمینه با محرومیت مواجهند. حتی در شهر تهران برخلاف تصور عمومی اهالی بسیاری از محله ها و مناطق شهری با کمبودهای تفریحی و ورزشی مواجهند و انرژی جوانان اگر هرز نرود و سرکوب نشود، به تخریب و اخلال منجر می شود از این رو نقش دولت در این زمینه می تواند تاثیر گذار باشد از طرفی دیگر حکومت ها نیز با وضع قوانین کارشناسانه و اقدامات و روشهای بازدارنده می توانند نقش موثری را ایفا نمایند. درباره تخریب اموال عمومی قوانین مفصلی وجود دارد و برای مثال قانونگذار برای برخی انواع وندالیسم تا ۱۰ سال مجازات حبس در نظر گرفته است. مشکل اینجاست که این قوانین به گونه ای جامع و مانع و به صورت گسترده اعمال نمی شود. با این توضیح که اگر وندالیسم در خدمت هدفی بزرگ تر نظیر مخدوش کردن امنیت عمومی، ایجاد خطر فاحش برای دیگران و خسارت به یک نهاد خاص باشد، فرد متخلف از اعمال قانون درباره عملش می هراسد وگرنه تخریب مثلا یک باجه تلفن به صورت جزیی هرگز ترس از جریمه و اعمال مجازات را در بر ندارد. شاید تصور شود بیشتر تخریب ها هنگام شب یا دور از انظار عمومی انجام می شود؛ اما این موضوع که همگان نمونه های علنی وندالیسم را به چشم دیده اند از ضعف اعمال قانون در این حوزه حکایت می کند. که بالطبع بر جسارت وندال ها برای تخلف آشکار می افزاید.

راهکارهایی برای حل وندالیسم

هر فرد که در یکی از شهرهای بزرگ زندگی مي‌کند، وندالیسم نه تنها به عنوان یک واقعیت گریزناپذیر زندگی اجتماعی مطرح است بلکه به مثابه عملی بزهکار با هدف تخریب آگاهانه اموال عمومی و بعنوان پدیده‌ای جهان شمول به شمار مي‌آید. در شهرهای بزرگ همه روزه شاهد ویرانگری تعمدی و رفتارهای غیر مسؤولانه ضداجتماعی وندالهایی هستیم که عمداً کمر به تخریب و نابودی هر آنچه زیباست و متعلق به همگان است، كمر بسته‌اند. نقاشیهای به نمایش درآمده در گالریها ،آثار باستانی ،اماکن مذهبی ،گلها و درختان پارکها و فضاهای سبز و از جمله موضوعاتی هستند که در اثر وندالیسم متحمل خسارات و صدمات با درجات ویرانیهای مختلف مي‌گردند. (وزیری،۱۳۷۸)
مفهوم و تعریف وندالیسم
وندالیسم مشتق از واژه وندال است که از حیث تاریخی اشاره به قومی از اقوام ژرمن- اسلاو دارد. امروزه وندالیسم به نوعی روحیه بیمارگونه اطلاق مي‌شود که به تخریب تأسیسات عمومی مثل تلفنهای عمومی ،صندلیهای اتوبوسهای شهری،مترو، باجه‌های پست و تلگراف و نظایر اینها تمایل دارد.وندالیسم در این معنی ،از بلاهای جوامع امروزی است ودر گذشته به این صورت دیده نشده است. وندالهای کهن در هجومهای وحشیانه خود چیزی را ویران مي‌کردند که خود نساخته بودند، اما وندالهای قرن بیستم ،چیزی را نابود مي‌سازند که از آن جامعه خودشان است.(ژانورن،ترجمه ماهان،۱۳۶۷)
ابزار و وسایل تخریب
وندالها غالباً از وسایل و ابزار مختلفی در تخریب و نابودی موضوعات مورد نظر خود استفاده مي‌کنند، از آن جمله می‌توان به آلات برنده ،چاقو،آچار،پنجه بوکس،کلید،میخ،انواع اسپری‌های رنگی و نظایر آن اشاره کرد.(محسن تبریزی،۱۳۷۱)
موضوعات تخریب
موضوعات مختلفی بر اساس گزارشهای بین المللی و جهانی در معرض وندالیسم و تخریب عمدی وندالها قرار دارد.
در ذیل به فهرست برخی از آنها اشاره مي‌شود:
شعارنویسی روی دیوارهای شهر، چسباندن آگهی های تبلیغی و یادگارنویسی روی دیوارها
وسایل نقلیه عمومی و پاره کردن صندلی اتوبوسها، خط کشیدن به بدنه اتومبیلها، تخریب ایستگاههای اتوبوس و

شکستن لامپ و روشنایی‌های معابر عمومی، شکستن درختان، چیدن گلها و یادگاری نوشتن روی تنه درختان در پارکها و فضاهای سبز
انگیزه‌های وندالیسم:
احساس اجحاف و ناکامی دو انگیزه مهم در خرابکاری و رفتارهای ویرانگرانه هستند.احساس اجحاف ، احساسی است که از برآورده نشدن توقعات و خواسته‌هایی که فرد آن را حق مسلم و مشروع خود مي‌داند و معتقد است که آن حق یا حقوق توسط فرد ،گروه ،سازمان یا نظامی به ناحق از وی سلب شده است ، ناشی می‌گردد.خشونت و تخریب از عوارض احساس اجحاف است که به گونه نمودهای رفتاری بروز مي‌کند (محسن تبریزی ، ۱۳۷۱).
سبب شناسی وندالیسم
مواردی که در بروز وندالیسم مؤثر هستند، عبارتند از: فقر اقتصادی، پایین بودن سطح فرهنگ مردم و بی‌اطلاعی از نحوه استفاده صحیح از اموال، تأسیسات و متعلقات عمومی، مشکلات خانوادگی و نارضایتی از عملکرد و نحوه خدمات رسانی سازمانها، بی اعتقادی وضدیت با محتوا وتصاویر ارائه شده در کتاب، مجله یا فیلم، تخلیه روانی به سبب تلافی شکستها و ناکامیها، سرخوردگیها و عقده‌های روانی، جرم نبودن وندالیسم و تحت پیگرد قانونی قرار نگرفتن افراد مخرب و ویرانگر، ناکامیها و عقده‌های روانی حاصله از فشارهای اجتماعی، نارضایتی از محیط پیرامون، جامعه ستیزی و قیام علیه جامعه و ارزشهای اجتماعی، ابراز وجود، خودنمایی و جلب توجه دیگران است. (محسن تبریزی، ۱۳۷۱)
متغیرهای بروز رفتار وندالیسمی
تجارب نخستین دوران کودکی
۲- توارث
۳-شخصیت مجرمانه
۴-وضعیت اجتماعی-اقتصادی، طبقه و پایگاه اجتماعی
۵-وضعیت فعلی زندگی مانند میزان کنترلی که والدین بر فرزندان خود اعمال می‌نمایند
۶-بحرانها و وقایع زندگی
۷- شرایط و وضعیت مکان و موضوعات مورد تخریب، مثلاً در مناطق فقیرنشین، مکانهای فاقد گشت پلیس و اماکن مخروبه احتمال بروز رفتارهای وندالیسمی بیشتر است.
۸-جریانات شناختی، ادراکی، انگیزشی و ادراک فرصتها در وضعیت خاص مثلاً پایین بودن ریسک دستگیر شدن و احتمال پایین به دام افتادن فرد، توجیه‌پذیری عمل جزء عوامل شناختی و ادراکی درسطح فردی بشمار می‌آیند که با وضعیت انگیزشی فرد نظیر احساس عدالت ، افسردگی و
سبب وندالیسم مي‌گردند.
کلارک معتقد است داشتن تمایلات اولیه و آمادگی روانی براي ارتکاب عمل وندالیسم می‌تواند ناشی از احساس کسالت، درماندگی، افسردگی، خشم و عصبانیت فرد باشد. مثلاً از دست دادن شغل،رد شدن در کلاس درس و
(وزیری، ۱۳۷۸)
راهکارهایی براي حل مساله وندالیسم
۱-ایجاد زمینه‌های مشارکت، همکاری و هماهنگی بین سازمانها و نهادهای اجتماعی ذی‌ربط براي حل مسائل
الف.حل مسأله اجتماعی وندالیسم به کارهای اجرایی نیاز دارد، لذا انجام این امر بر عهده دستگاههای اجرایی،سازمانها و نهادهای ذی‌ربط خواهد بود.
ب. حل مشکل وندالیسم به برنامه‌ریزی، هماهنگی، تداوم و به طور کلی اقداماتی نظام‌مند نیاز دارد، لذا پیشگیری و درمان این بیماری اجتماعی، همکاری تمامي نهادها و سازمانهای اجتماعی را می‌طلبد.
ج. ازآنجا که وندالیسم به شکل وسیع و همه‌گیر خود،حاکی از نوعی اعتراض به نابسامانیهای موجود در جامعه است، بنابراین توجه به آن از سوی سازمانهای اجتماعی ذی‌ربط، اجتناب ناپذیر است.
۲-آموزش و تبلیغ
الف.همکاری آموزش و پرورش با سازمانهایی از قبیل راهنمایی و رانندگی، شهرداری، راه‌آهن، وزارت پست، وزارت نیرو، نیروی انتظامی، سازمان بهزیستی و برخی سازمانهای دیگر به صورتی که در هر مدرسه به طور دوره‌ای، نمایندگان این سازمانها براي سخنرانی حضور یابند و ضمن طرح مسائل مورد نظر خود در رابطه با وندالیسم نیز، مطالب لازم را عنوان نمایند.
در این خصوص بعضی از این سازمانها مي‌توانند هدایایی نیز با آرم و نشان سازمان خود در میان دانش‌آموزان توزیع نمایند.
ب. در نظر گرفتن مطالبی در کتب درسی دوره‌های ابتدایی و راهنمایی درباره وندالیسم از سوی آموزش و پرورش به صورت داستان و یا مطالبی غیرمستقیم با موضوع به شرطی که تأثیرات آن بدآموزی را ایجاد ننماید.
ج. برگزاری مسابقات تئاتر، مقاله‌نویسی و نقاشی با موضوعاتی پیرامون وندالیسم و تقبیح آن
د. بررسی همه جانبه موضوع با استفاده از نظر کارشناسان در رسانه‌ها به ویژه رسانه ملی
۳- مطلوب ساختن شرایط محیطی
۴- مشارکت دادن کودکان ونوجوانان در حل مشکلات محیط پیرامون خود
زمینه‌سازی و ایجاد شرایط مناسب و ویژه براي تفریح ،گذراندن اوقات فراغت و رشد فرهنگی و تربیتی کودکان و نوجوانان
به طور کلی به نظر می‌رسد توجه به امور پیشگیری و حل مشکلات اجتماعی می‌تواند در این زمینه مؤثر واقع شود. از آنجا که معمولاً درمان بدون پیشگیری و پیشگیری بدون درمان، در رفع و حل مسائل اجتماعی، امکانپذیر نيست و تحقق هر کدام وابسته به تحقق دیگری است، از این رو هر گونه پیشنهادی براي حل مسأله وندالیسم نیز باید تحقق دو امر پیشگیری و درمان را همراه هم مورد نظر قرار دهد. (رمضانی،۱۳۷۵)
ووندالیسم والودگی تصویری

مسير طولاني و پرترافيک خيابان را در اتوبوس شرکت واحد پشت سر مي گذارد و بي صبرانه و با نوک انگشتانش رويه صندلي را مي کند تا به مدرسه برسد… خسته روي نيمکت باريک و ناموزون کلاس نشسته است.زير نور نامناسب کلاسي که سکوت ملال آورش را فقط صداي معلم مي شکند و پنهان از نگاه کاوشگر او با نوک خودکارش چشمي زيبا را بر دل کهنه ميز حک مي کند و بقيه حرف هايي را که نتوانسته است بر رويه ميز کنده کاري کند بر تنه درختي در پارک نقش مي کند تا از او به يادگار بماند. با دوستانش جفت و جور مي شود و آخرين شيرين کاري او بريدن سيم تلفن همگاني است.اين تصويري است که در کودکي عده اي وجود دارد و گويي در قاموس تربيتي اين افراد، حفظ و نگه داري وسايل عمومي، جايي ندارد.حس تعلقي به اموال عمومي ندارند و فراموش مي کنند از طريق عوارض، ماليات و پرداخت هاي ديگر اين امکانات به دست آمده است و بي رحمانه به جان آنچه که خود صاحب واقعي آن هستند مي افتند.روان شناسان فرد يا افرادي که آگاهانه يا ناآگانه دست به تخريب اموال عمومي مي زنند را « وندال» مي نامند.ونداليسم يکي از علل بزرگ ايجاد کننده آلودگي هاي تصويري محيط هاي شهري است که تاثير منفي آن بر روح و روان انسان شهري غيرقابل انکار است. به طور حتم نبود فرهنگ صحيح استفاده از امکانات در بسياري از موارد عامل به وجود آمدن اين پديده است که يا ناشي از خلاء آموزش در جامعه يا بر اثر آموزش هاي نادرست است.پس آموزش و فرهنگ سازي صحيح از اصولي ترين روش ها براي رفع اين معضل اجتماعي است که بايد از طريق رسانه هاي گروهي و محيط هاي فرهنگي چون مدارس و مساجد انجام شود.

نتیجه گیری

برای کاهش وندالیسم ۲‌موضوع را باید مورد توجه قرار داد؛ یکی فرهنگسازی‌ است، اینکه به مردم بگوییم وسیله‌های شهری متعلق به‌خود شماست و با مالیات و عوارض شما ساخته شده، و از طرف دیگر شیوه ساخت‌و‌ساز و انتخاب مواد به‌گونه‌ای استفاده شود که به راحتی مورد تخریب قرار نگیرد و مقاوم باشد. گام بعدی، حفاظت و نگهداری از تجهیزات و مبلمان شهری است. به‌طور مثال، دستگاه‌های بدنسازی اولیه که در پارک‌های تهران نصب شد به‌دلیل آسیب‌پذیر بودن در مقابل رفتار‌های هیجانی و استفاده نامناسب به سرعت مورد تخریب قرار می‌گرفت. پس از مدتی تعمیر و بازسازی، دستگاه‌هایی را طراحی کردیم که بسیار بادوام‌تر و مقاوم‌تر از سری قبلی است. به‌طور کلی هر پروژه‌ای که در سطح شهر اجرا می‌شود باید نگهداری شود؛ یعنی باید گروه‌های تخصصی باشند که آنها را برای همیشه نو و سالم نگه دارند. در شهرهای مختلف جهان شرکت‌هایی برای این کار وجود دارند که فضا و امکانات شهری را سالم نگه می‌دارند. امنیت شهری یکی از مهم ترین کیفیت های مورد نیاز برای فضاهای شهری است. نبود این کیفیت، مسائل متعددی را به همراه دارد که پدیده وندالیسم یکی از این مسائل است. با توجه به خسارت های مالی و غیر مادی که پدیده وندالیسم به همراه دارد، نیاز به مقابله با آن بیش از پیش مطرح می شود. الگوهای کالبدی در طراحی فضا یکی از راهکارهای مقابله با وندالیسم است. الگوهای طراحی موثر در کاهش وندالیسم و به طور کلی افزایش امنیت اجتماعی رویکرد موثری است که تحت عنوان CPTED مورد استفاده قرار می گیرد. بر این اساس، طراحی شهری باید فضاهای عمومی را به گونه ای خلق کند که زمینه بروز جرم و وندالیسم به حداقل برسد. رویکرد کاربری مختلط، طراحی مسیرهای قابل پیش بینی، نورپردازی مناسب، الگوی طراحی فضاهای قابل دفاع از جمله راهکارهای اجرایی برای دست یابی به امنیت شهری و کاهش جرم و وندالیسم در این رویکرد است

منابع

لغت نامه دهخدا
قانون مجازات اسلامی جمهوری اسلامی ایران
محسني تبريزي، عليرضا، مباني نظري وتجربي ونداليسم، نامه علوم اجتماعي، شماره،۱۶،۱۳۶۷ صص۱۹۴
کامیار، غلامرضا ،حقوق شهری و شهروندی ، ۱۳۸۵
 
بانک مقالات فارسی و سایتهای معتبر فارسی

مرتضی صالح آبادی

– ویکس،ریتا،ایزرائیل،آلن سی نلسون.(۱۳۶۹).اختلالات رفتاری کودکان.چاپ دوم،تهران:انتشارات آستان قدس
– ‌ژانورن،پاتریس.(۱۳۶۷).وندالیسم،بیماری جهانی خرابکاری(مقاله)(مترجم،فرخ ماهان)،مجله دانشمند،تهران،شماره ۲۹۹٫
– رمضانی ناصر (۱۳۷۵).وندالیسم (بررسی موردی عوامل موثر بر پیدایش رفتارهای وندالیستی در میان برخی پسران ۸ تا ۱۶ سال ساکن تهران).پایان نامه کارشناسی ارشد ،رشته جامعه‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی
– وزیری مریم ،(۱۳۷۸)وندالیسم در شهر تهران.پایان نامه کارشناسی ارشد،رشته جرم شناسی،دانشگاه آزاد اسلامی ،واحد علوم

ابوالفضل رسولی- کارشناس ارشد روانشناسی تربیتی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *