تأثیر مشاور مدارس بر کاهش اضطراب کودکان مقطع ابتدایی ساری

چكيده

امروزه به بهداشت روانی دانش آموزان در مدارس توجه كافي نمی شود: با طرح هايی مانند احيای نقش مشاوره و راهنمايی معلمان نمی توان مبحث عدم حضور معلم مشاوره در مدارس کشور را خصوصا در مقطع ابتدایی که دانش آموزان با بحران های دوران كودكي و بلوغ روبه رو هستند ،  را حل کرد ، چرا که مباحث مشاوره نيازمند اقدامات کارشناسی است و معلمان تخصص کافی در اين زمينه را ندارند و با يک دوره محدود آموزش ضمن خدمت نيز نمی توانند اين تخصص را کسب کنند. 

به هر حال هر چه به مشاورين و جايگاه مشاوره در مدارس اهميت بيشتري داده شود نشان دهنده اين است كه سعي و اهتمام مسئولين به حل مشكلات دانش ‌آموزان بيشتر است. هماهنگ كردن خانه و مدرسه جهت مشاوره دانش ‌آموزان تاثير به سزايي در پيشرفت تحصيلي دانش ‌آموزان دارد. چرا كه نوجوان محتاج راهنمايي و هدايت به راه صحيح است. مشاوران مي بايستي در مقاطع مختلف تحصيلي همسو باشند تا دانش آموزي كه از يك مقطع وارد مقطع ديگري مي شود ، ذهنيت اشتباهي در مورد عملكرد مشاور نداشته باشد و دقيقا نقش وي را بداندشغل هاي قبلي برخي از مشاوران (مثلا مربي امور تربيتي يا پرورشي) نیز از جمله موانع شكل گيري درست حرفه مشاوره در مدارس است فراموشی مبحث مشاوره در مدارس ضمن کاهش درصدهای يادگيری دانش آموزان سبب ايجاد معضلات روحی جبران ناپذيری می شود: وزارت آموزش و پرورش اگر هر چه سريعتر در تدبير حل مشکل عدم حضور معلم مشاوره در مدارس نباشد بايد بحرانهای بعدی را بپذيرد و درنظر داشته باشد که واگذاری امور مشاوره به معلمان مانند واگذاری امور تربيتی به معلمان است که پس از چند سال اين نتيجه حاصل می شود که اوضاع امور تربيتی در مدارس به جای مطلوبتر شدن ، به گونه ای فراموش شده است.

تحقيقات نشان مي دهد كه مشاور خوب در مدرسه تا حدود زيادي مي تواند از اضطراب كودكان مخصوصا در مقطع ابتدايي بكاهد.

كليد واژه:

مشاورمدرسه،مقطع ابتدايي،اضطراب كودكان،نقش مشاور در كاهش اضطراب كودكان مقطع ابتدايي

 

مقدمه

انسان تنها موجودی است که با همنوعان خود به تبادل نظر می پردازد و برای شناخت و حل مشکلات خود با آنان مشورت و از راهنمایی آنان استفاده می کند . راهنمایی و مشاوره در طول زندگی آدمیان مطرح بوده و آنان با کسانی که مورد قبول و اعتمادشان بوده مشورت می کرده اند. مدرسه مکانی است که دانش آموز برای نخستین بار تعاملات اجتماعی را در آن تجربه می کند و رفتارهای فردی خود را که گاهی برخاسته از مشکلات خانوادگی اش است در مدرسه بروز می دهد . بنابراین وجود مشاور در تمام مقطع تحصیلی و توجه به اهمیت آن به خصوص در دوران ابتدایی در فرهنگ سازی استفاده از مشاوره بسیار ضروری است .

به گفته کارشناسان روان شناسی ۳۲ درصد دانش آموزان از نوعی مشکل اجتماعی و روانی رنج می برند که می توان با ارائه آموزش های لازم و فراهم کردن امکانات ، آنها را به سمت بهره گیری از مشاوران مدارس و مراکز مشاوره سوق داد تا در آینده دچار مشکلات کمتری شوند و از آسیب های اجتماعی در امان بمانند . وجود مشکلات متعدد خانوادگی از یک سو و فشار درس از سوی دیگر در برخی اوقات موجب می شود که افسردگی و دلتنگی بر دانش آموز مستولی شود که وجود یک مشاور خوب باعث آرامش دانش آموز خواهد شد مشاور می تواند به عنوان پلی قدرتمند بین دانش آموز ، خانواده دانش آموز ، مدرسه باشد . فرد مشاور می تواند با کسب اعتماد دانش آموز و با داشتن خصایص نیکو و حس رابطه قوی ، محیط مدرسه را محیطی با امنیت بالا و مکانی برای رشد مثبت دانش آموز قرار دهد . مشاوران بیش از والدین ، متوجه حرف های دانش آموز می شوند و گره گشای بسیاری از دغدغه های آنان و مشکلات هستند .

البته قابل ذکر است که مشاورانی که در مدارس فعالیت می کنند باید با رویی گشاده و با صبر و حوصله در برطرف کردن مسائل و مشکلات دانش آموزان بکوشند و اطلاعات کاملی از حرفه ، مسئولیت و وظایف خود داشته باشند مشاوران نباید به مدرک خود تکیه داشته باشند و اصول دیگر را یاد بگیرند بلکه همیشه در این فکر باشند چگونه می توانند خدمات خود را ارتقاء بخشند. چون دانش آموزان این مقطع بیشتر کودک هستند و طبع کودکی طبع عاطفی است . بنابراین کوچکترین رفتاری چه خوب و چه بد باعث انعکاس و واکنش سریع متقابل آن توسط کودک می شود . همان طور که گفته شد مشاور باید دارای خصلت هایی باشد اما مهمترین خصلت یک مشاور علاوه بر حس درک و شعور وی ، حس رازداری وی است . مشاور مدرسه باید راز نگهدار و محرم اسرار دانش آموزان باشد و مشکلات آنها را برای کسی بازگو نکند تا دانش آموزان و خانواده شان به وی اعتماد کامل داشته باشند و برای رفع مشکلات به وی مراجعه کنند .

یکی از خصوصیات دیگر مشاور ، در دسترس بودن وی و حضور فیزیکی وی در محیط مدرسه است ؛ مشاور مدرسه باید همیشه در مدرسه حضور و فرصت کافی داشته باشد تا ولی دانش آموز بتواند در مواقع مورد نیاز به راحتی مراجعه کند .

مقطع ابتدایی دوران حساسی است که شخصیت کودک در آن شکل می گیرد بنابراین برطرف کردن مشکلات روحی و روانی دانش آموزان ابتدایی چه در خصوص درس و چه در رابطه با خانواده آنها بسیار ضروری است در حالی که به کارگیری مشاوره در این مقطع جدی گرفته نشده است . علل اضطراب در دانش آموزان این مقطع به مانند سایر مقاطع است که در تقسیم بندی کلی اضطراب ها ممکن است ناشی از محیط مدرسه باشد یا خارج از مدرسه .

در مورد محیط مدرسه نیز ممکن است این اضطراب ناشی از روحیات دانش آموز ، همکلاسی ها ، معلم ، جو کلاس ، نوع ترکیب بندی ( رنگ بندی ) ، مدرسه و … باشد که در این مورد نقش مشاور به طور مستقیم می باشد . در مورد اضطراب خارج از مدرسه نیز علتهای مختلفی وجود دارد که ممکن است مربوط به مسیر بین مدرسه و خانه و دوستان مدرسه ای یا بیرونی و یا خانواده باشد که مهمترین عامل خروجی خانواده است .

عنوان تحقيق

تاثير مشاوردر كاهش اضطراب دانش آموزان مقاطع ابتدايي هفت الي ده ساله

سوالات پژوهشي

۱-آيا وجود مشاور در مدرسه ابتدايي تاثيري در اضطراب كودكان دارد؟

۲-آيا مشاوره در مدرسه ابتدايي با مشاوره در مدرسه راهنمايي يكسان است؟

۳- نقش مشاوره در مدرسه ابتدايي  وكاهش اضطراب كودكان چيست؟

۴-آيا مشاور مدرسه در مقطع ابتدايي وجود دارد؟

۵-مشاور مدرسه تا چه ميزان در ارتباط دادن والدين كودكان با فرزندان ومدرسه موثر است؟

۶- آيا دانش آموزان مقطع ابتدايي از وجودمشاوردر مدرسه استقبال مي كنند؟

۷- آيا مشاور مدرسه مي تواند اعتماد كودكان را فراهم سازد؟

۸-آيا والدين توانايي ارتباط خوب با مشاور رادارند؟

۹-ايا كودكان كنار مشاور احساس آرامش مي كنند؟

فرضيات تحقيق:

وجودمشاوردر مدرسه در مقطع ابتدايي تاثير مستقيم در كاهش اضطراب كودك دارد؟

وجود مشاور در مدرسه در مقطع ابتدايي تاثير مستقيم در كاهش اضطراب كودكان ندارد؟

مشاور ميتواند اعتماد كودكان را به خود جلب كند؟

والدين كودكان  نقش مشاور در كاهش مشكلات فرزندشان را قبول دارند.

قلمرو تحقیق

قلمرو مكاني اجراي پژوهش مورد نظر كه در منطقه يا حوزه مديريت آموزش و پرورش شهرساری قرار دارد يعني جامعه آماري مورد نظر شامل مديران ، مشاورين ، معلمين و دانش آموزان  یکی از مدارس این شهر است .

پيشينه تحقيق:

تحقيقات متشابه اي در اين زمينه انجام شده است كه به به بررسي علل اضطراب ونقش مشاور در مقطع تحصيلي ابتدايي ودر حالت كلي كودكان ۷-۱۰ سال مي پردازد.عناوين تحقيقي عبارتند از:

 Teachers’ Recognition and Referral of Anxiety Disorders in Primary School Children

اثر Clea J. Headleyو Marilyn A. Campbell

مشاوره ورشد عاطفي واجتماعي دانش آموزان،احترام ابراهيم،كارشناس ارشد فلسفه

نقش راهبردهاي نظم جويي شناختي هيجان در اختلال هاي دروني سازي كودكان،مجله روان شناسي باليني سال سوم شماره ۳

ميزان شيوع مشكلات رفتاري دانش آموزان مقطع ابتدايي شهر تهران،دكتر باقر غباري بناب

جایگاه مشاوران مدارس و موانع مشاوره دکتر حسین کاویانی

طرح پژوهش:

روش اين پژوهش توصيفي و از نوع همبستگي است.

اهميت تحقيق:

اهميت تحقيق به واسطه اين است كه  اولا به اهميت جايگاه مشاور در مقطع  ابتدايي پي برده شود

دوم : امكان آگاهي بيشتر  عمومي به نقش مشاوران حاصل شود.

سوم: اينكه  راهي براي تعامل وارتباط بهتر خانواده ومدرسه بوسيله مشاور فراهم شود

چهارم اينكه گامي در شناخت  واگاهي علل اضطراب در كودكان  ودرمان ان حاصل شود.

اهداف کاربردی:

ایجاد بستری مناسب برای ترغیب مدارس ابتدایی برای قراردادن مشاور در مدرسه

نشان دادن اهمیت وجود مشاور برای مدارس ابتدایی

نشان دادن اهمیت مشاور در ارتباط دهی معلمین وخانواده

درک بهتر حضور مشاور در کاهش اضطراب دانش آموزی

بررسی حضور مشاور در کاهش ترک تحصیلی کودکان

جامعه آماری

جامعه آماری در این پژوهش، شامل دانش آموزان ابتدایی شهر ساری در استان مازندران می باشند  نمونه آماری

در این تحقیق پژوهشگر بر اساس نظر متخصصان مشاوره و روانشناسی تعداد اعضای هر دو گروه آزمایش و گروه کنترل را ۱۰ نفر انتخاب نموده است.یعنی ۱۰ نفربرای گروه آزمایش و ۱۰ نفر برای گروه کنترل .

روش نمونه گیری

در این پژوهش از روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای دو مرحله ای استفاده شده است. به این ترتیب که ابتدا مدارس و سپس کلاسها بصورت تصادفی انتخاب و سپس پرسشنامه های سنجش متغیر وابسته در گروههای کلاسی توزیع و اجرا شد.

ابزارهای اندازه گیری

ابزارهای مورد استفاده در این پژوهش عبارتند از :

الف) پرسشنامه اضطراب کتل: آزمون اضطراب آرنولد۱ . بی کتل بر اساس پژوهشهای گسترده ای فراهم شده و احتمالاً مؤثرترین ابزاری است که به صورت یک پرسشنامه کوتاه در چهل ماده تست فراهم آمده است.پرسشنامه ای که می توان بدون مراقبت و پس از یک هفته یا بیشتر مجدداً بکار بست بدون آنکه آزمودنی بخش مهمی از پاسخ های گذشته خود را به یاد آورد. این مقیاس را می توان درهر دو جنس بعد از سن چهارده سالگی و در اکثر فرهنگ ها بکار برد. (به نقل از زهرا رحیمی، ۱۳۷۹)

در این پژوهش پرسشنامه اضطراب کتل در پیش آزمون در گروههای کلاسی و در پس آزمون برای گروه آزمایش و گروه کنترل اجرا شد. ضریب پایایی بدست آمده برای آزمون کتل توسط زینب اسدی در سال ۱۳۸۳ با استفاده از روش آلفای کرونباخ ۸۳/۰ گزارش شده است. ضریب پایایی بدست آمده توسط پژوهشگر از طریق آلفای کرونباخ ۹۴/۰ می باشد.

مقیاس اضطراب کتل توسط خانم دادستان در سال ۱۳۶۹ بر روی دانشجویان هنجارگزینی شده است و روایی تست کتل مورد تأیید قرار گرفته است. علاوه بر این پرسشنامه اضطراب کتل به عنوان یک ابزار سنجش معتبر در پایان نامه های متعددی به کار گرفته شده است که اساتید مختلف روایی تست مذکور را مورد تأیید قرار داده اند.

ب) پرسشنامة جرأت ورزی گمبریل و ریچی: پرسشنامه جرأت ورزی گمبریل و ریچی برای سنجش رفتارهای جرأت ورزانه به کار می رود. این پرسشنامه دارای ۴۰ ماده آزمون است که در برخی از مواد آن به دلیل عدم تطبیق با فرهنگ ایران تغییراتی در آنها داده شده است. در این پرسشنامه از آزمودنی خواسته می شود که میزان و شدت ناراحتی خود را در هنگام مواجه شدن با موقعیت هایی که مستلزم جرأت ورزی است، بر حسب یک مقیاس درجه بندی ۵ گزینه ای بیان کند .

ضریب پایایی این آزمون توسط گمبریل و ریچی ( ۱۹۷۵) ، ۸۱ /۰ گزارش شده است (بهرامی، ۱۳۷۵ ؛ به نقل از غفاریان زاده ، ۱۳۷۹). ضریب پایایی بدست آمده توسط پژوهشگر از طریق آلفای کرونباخ، ۷۶/۰ می باشد.

پرسشنامه جرأت ورزی گمبریل و ریچی توسط بهرامی (۱۳۷۵) ترجمه شده و مورد استفاده قرار گرفته است. روایی تست جرأت ورزی را متخصصان دانشگاه علوم تربیتی و روانشناسی علامه طباطبائی و دانشگاه اصفهان در سال ۷۵ ۷۴ مورد بررسی قرار داده و روایی محتوایی از نظر آنها تأیید شد(بهرامی،۱۳۷۵؛به نقل ازغفاریان زاده ، ۱۳۷۹)

شیوة تجزیه و تحلیل داده ها

در این پژوهش به منظور تجزیه و تحلیل داده ها، از t همبسته و t مستقل و ضریب همبستگی پیرسون استفاده شده است.

تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از برنامه کامپیوتری SPSS انجام شده است.

نتیجه گیری و تفسیر یافته ها

داده های پژوهش با روشهای آماری t همبسته و t مستقل و ضریب همبستگی پیرسون تحلیل شدند که نتایج به شرح زیر حاصل گردید:

۱) مشاوره گروهی بارویکرد شناختی – رفتاری موجب کاهش اضطراب دانش آموزان می شود(۰۵/۰P < ).

۱ـ۱) مشاوره گروهی با رویکرد شناختی – رفتاری موجب کاهش اضطراب آشکار دانش آموزان می شود (۰۵/۰P < ).

۲ـ۱) مشاوره گروهی با رویکرد شناختی – رفتاری موجب کاهش اضطراب پنهان دانش آموزان می شود (۰۵/۰P < ).

۳ـ۱) مشاوره گروهی با رویکرد شناختی – رفتاری موجب کاهش مولفه های فقدان نیروی من، گرایش به احساس گنهکاری وتنش ارگی دردانش آموزان می شود(۰۵/۰P <)) .اما مشاوره گروهی با رویکرد شناختی – رفتاری در کاهش مؤلفه های فقدان توحید یافتگی و ناایمنی پارانویایی در دانش آموزان تأثیری

مشاوره گروهی با رویکرد شناختی–رفتاری موجب افزایش ابرازوجوددر دانش آموزان می شود (۰۵/۰P < ).

تفسیر یافته های پژوهش:

۱) علت احتمالی اینکه مشاوره گروهی شناختی – رفتاری توانسته است موثر بودن خود را در کاهش میزان اضطراب و افزایش میزان ابراز وجود دانش اموزان نشان دهد ،این است:

الف) چون یک رویکرد اموزشی ، مستقیم و فعال می باشد. مخصوصا برای دانش اموزانی که چندین سال به رویکرد اموزشی و مستقیم عادت کرده اند.

ب) در رویکرد شناختی – رفتاری برای کاهش نارا حتیهای مراجعان از فنون متعدد شناختی – رفتاری استفاده می شود. که این فنون به راحتی می تواند تفاوتهای فردی و موقعیتی را پوشش دهد.

ج) رویکرد شناختی – رفتاری ساده ، کوتاه ، قابل فهم و قابلیت اثر گزاری سریع می باشد.

د) مهمتر اینکه رویکرد شناختی – رفتاری اگر بصورت مشاوره گروهی اجرا شود تاثیر زیادی بر جای می گذارد. چون بیشتر فنون ان بصورت تمرینهای دونفره یا چند نفره اجرا می شود و تبادل اطلاعات و باز خوردهای اصلا حی در گرو به مراتب بیشتر است.

۲) علت احتمالی اینکه مشاوره گروهی شناختی – رفتاری نتوانسته است بر مولفه فقدان توحید یافتگی،و ناایمنی پارا نویایی تاثیر گذار باشد ، این است:

الف) از آنجایکه مولفه ناایمنی پارانویایی مخصوصا فقدان توحید یافتگی از مولفه های بنیادی شخصیت می باشند بنابرین برای تاثیرگذاری در این مولفه ها احتمالا به روان درمانیهای بلند مدت وبه رواندرمانگران متخصص و مجرب نیاز باشد.

ب) چون آزمودنیهارا دانش آموزانی با سطح تحصیلات و تجربه پاین تشکیل میدادند، بنابرین ممکن است نتوانند به راحتی مسایل را بطور دقیق تحلیل کنندو فنون وراهکارهای آموخته شده رابرحسب شرایط وموقعیت در عمل میزان کنند.و یا اینکه برای رسیدن به تغییرات مورد نظر انتظار سریع و آنی از درمان داشته باشند که درنهایت ممکن است با تضاد و دوگانگی و بانوعی یأس و نا امیدی وسرخوردگی مواجه شوند و انزوا و گوشه نشینی را برای خود اختیار کنندو….

محدودیت ها

ـ اندازه گیری متغیرها محدود به پرسشنامه است.

ـ کمبود امکانات، فضا و مکان مناسب جهت برگزاری مشاوره گروهی از دیگر محدودیتهای این پژوهش است.

ـ از محدودیتهای دیگر پژوهش کمبود منابع مربوط به موضوع تحقیق از قبیل کتاب، مجلات، پایان نامه و غیره می باشد.

ـ در آخر مهمترین محدودیتی که واقعاً انرژی ،توان و انگیزه محقق را کاهش می دهد این است که برخی از مسئولان آموزش و پرورش ، معلمان ، دانش آموزان، دانشجویان و سایر مسئولان جامعه نه تنها به کار درست پژوهش اهمیت نمی دهند بلکه به پژوهشگر افکار و باورهایی را القاء می کنند که انجام دادن درست کار را نوعی سادگی، بی تجربگی و وقت تلف کردن بداند . هر چند عده ای هم بودند که در این کار ما را فوق العاده حمایت کردند، ولی اینگونه افراد اندک بودند هر چند ما در مقابل افکار و باورهای القایی غیر منطقی متوقف نشدیم و شاید این مهمترین علتی بود که باعث شد کار پایان نامه به مدت یکسال طول بکشد و ما خوشحالیم که روشی را در این پژوهش انتخاب کرده بودیم که بیشتر روی افکار و باورهای غیر منطقی افراد تمرکز داشت.

بیان مساله

نقش معلم مشاور در مدارس ابتدایی

در ايران اساسي ترين فعاليت مشاوران مدارس در مقاطع دبيرستان و يا بالاتر است. تنوع محيط هاي دبيرستاني، رهنمودها و سياست گزاري هاي متفاوت مديريت مدارس، منابعي كه مشاوران براي ارائه فعاليت در اختيار دارند، اينكه مدارس  كدام فعاليت را تشويق و كدام را با بي ميلي ناديده مي گيرند، برداشت مشاو از ر نقش خود  چيست و غيره از مشكلات و موانع توحيدبخشي به هويت حرفه اي مشاوران اين حوزه است. از يك طرف تفاوت هاي فردي بين انسانها و از طرف ديگر پيچيدگي جوامع مختلف باعث شده تا افرادي متخصص در جهت مشاوره انسانها  آموزش ببينند و اين مسئوليت را به نحو احسن انجام دهند. در كشورهاي اروپايي قدمت يكصد ساله يا بيشتر به صورت ‌آكادميك دارد در كشور ايران نيز قدمتي حدود پنجاه سال دارد

در مدارس ابتدايي، وضعيت پيچيده تري وجود دارد تنها به اين دليل ساده كه ما اصولاً در اين مقطع  اثري از مشاور و مشاوره نمي بينيم مدرسه ابتدايي نيروي قوي جامعه پذيري كودك است. كودكان ملزم به سازگاري با دنياي مدرسه و نيز آموزش انتظارات اجتماعي هستند. ناتواني در درك انتظارات اجتماعي و مهارتهاي سازگاري منجر به شكست در يادگيري و فقدان يادگيري منجر به مشكلات رفتاري خواهد شد.

مهم ترين مشکلی که دانش آموزان را در حال حاضر تهديد می کند ، بهداشت روانی آنهاست ،: بايد دانش آموزان را ازنظر سلامت روانی روز به روز ارتقاء داد و اين در حالی است که حتی در بسياری از موارد خود معلمان نيازمند مشاوره هستند.

اينکه فراموشی مبحث مشاوره در مدارس ضمن کاهش درصدهای يادگيری دانش آموزان سبب ايجاد معضلات روحی جبران ناپذيری می شود: وزارت آموزش و پرورش اگر هر چه سريعتر در تدبير حل مشکل عدم حضور معلم مشاوره در مدارس نباشد بايد بحرانهای بعدی را بپذيرد و درنظر داشته باشد که واگذاری امور مشاوره به معلمان مانند واگذاری امور تربيتی به معلمان است که پس از چند سال اين نتيجه حاصل می شود که اوضاع امور تربيتی در مدارس به جای مطلوبتر شدن ، به گونه ای فراموش شده است.

به نظر مي رسد برگزاري كلاسهاي مشاوره در دبستانها با حضور دانش آموزان و اولياء آن ها بتواند به رفع اين مشكل كمك كند . امروزه تننها دانش آموزان نيستند كه بايد نسبت به علائق و استعدادهاي خود آگاهي پيدا كنند بلكه اولياء نيز بايد به اين امر آگاهي پيدا كرده و راه هاي برقراري تبادل فكري با فرزندانشان را بياموزند ، اينكه مشاورين ما در مدارس تنها به روشن كردن دانش آموزان بپردازند و نكات لازم را با تحكم و اجبار به آنها گوشزد كنند گاهي اوقات باعث رودررو قرار گرفتن فرزندان با والدينشان مي شود

در حال حاضر فرض بر اين است كه كودكان داراي مشكلات شديد و مرزي آموزشي در مدارس استثنايي جاي دارند. با اين وجود نبايد فراموش كرد كه مشكلات و نشانه هاي رفتاري و آموزشي با درجات خفيف تر در مدارس عادي داراي فراواني قابل ملاحظه و پايداري قابل توجهي است. كودكان دير آموز نيز با ويژگيهاي منحصر بفرد خويش چالش ديگري در آموزش و پرورش به حساب مي آيند.

جایگاه مشاور در بهداشت روانی وکاهش اضطراب دانش آموز

مهمترین فعالیتهای اجرایی که مشاوران می توانند در تامین بهداشت روانی دانش اموزان انجام دهند عبارتند از :

۱-شناخت محدودیتهای روانی – فیزیکی دانش اموزان

۲-ایجاد ارتباط صحیح و اصولی بین دانش اموزان و اولیای مدرسه

۳-فراهم اوردن فرصت مناسب برای دانش اموزان به منظور خودشناسی و یادگیری روشهای حل مساله و تصمیم گیری

 ۴- مصاحبه های فردی برای شناخت مشکلات دانش آموزان و راهنمایی آنها

 ۵- برگزاری جلسات مشاوره فردی و گروهی با دانش آموزانی که مشکلات تحصیلی و خانوادگی و شخصی دارند.

۶- تشویق دانش آموزان به همکاریهای اجتماعی

 ۷- ایحاد هماهنگی بین فعالیتهای خانه و مدرسه به منظور بهبود وضعیت تحصیلی و رفتارهای دانش آموزان

 ۸- برگزاری جلسات مستمر بحث و گفتگوبا دانش آموزان و تلاش در جهت حل مسائل و مشکلات آنان

 ۹- تشکیل جلسات مشاوره با خانواده و یاری دادن والدین برای رفع مشکلات دانش آموزان به شیوهای درست

 ۱۰- ارزیابی نیازها و بررسی مشکلات دانش آموزان در زمینه مسائل شخصی -خانوادگی -اجتماعی -تحصیلی-اخلاقی و انضباطی

 ۱۱- تنظیم و اجرای برنامه ای آموزشی در زمینه های رشد و پیشگیری و درمان مشکلات

 ۱۲- همکاری با معلمان و کمک به آنان در حل و فصل مشکلات دانش آموزان و شرکت درشوراهای مدرسه

 ۱۳- انطباق دانش آموزان با محیط مدرسه

خصوصیات معلم در نقش مشاور

 راز نگهداري مشاور و عدم درز مشكلات دانش آموزان به جاهاي ديگر ، كم كم ، اطمينان دانش آموزان را جلب مي كند . حتي وقتي يك مشاور مي خواهد بنا به هر دليلي اولياي يك دانش آموز را در جريان موضوعي قرار دهد ، بايد با رضايت دانش آموز باشد

یك دانش آموز پایه سوم متوسطه می گوید: وجود مشكلات متعدد خانوادگی از یك سو و فشار درس ها از سوی دیگر موجب شده است افسردگی و دلتنگی بر من مستولی شود اما هر بار كه با مشاور مدرسه درد دل می كنم آرامش خاطر می یابم. راهكارهایی كه مشاور مدرسه می دهد در زندگی ام بسیار موثر است اما ای كاش مشاوران و مسئولان مدرسه والدین را نیز مجاب می كردند تا از راهنمایی های مشاور بهره مند شوندمشاوران بیش از والدین، متوجه حرف های ما می شوند و گره گشای بسیاری از دغدغه ها و مشكلات هستند.یك دانش آموز نیز در این باره بیان می كند: مشاورانی كه در مدارس فعالیت می كنند باید با رویی گشاده و با صبر و حوصله در برطرف كردن مسائل و مشكلات دانش آموزان بكوشند و اطلاعات كاملی از حرفه، مسئولیت و وظایف خود داشته باشند

حضور فيزيكي مشاور

يكي از چيزهايي كه باعث بالا تر رفتن ثمرات شغلي وكاري مشاور م يشود حضور فيزيكي مشاور در مدرسه است . مشاور مدرسه باید همیشه در مدرسه حضور و فرصت كافی داشته باشد تا ولی دانش آموز بتواند در مواقع مورد نیاز به راحتی مراجعه كند. مقطع ابتدایی دوران حساسی است كه شخصیت كودك در آن شكل می گیرد بنابراین برطرف كردن مشكلات روحی و روانی دانش آموزان ابتدایی چه در خصوص درس و چه در رابطه با خانواده آن ها بسیار ضروری است در حالی كه به كارگیری مشاوره در این مقطع جدی گرفته نشده است. حضور فعال مشاور در مدرسه به دانش آموز كمك می كند هنگام مواجه شدن با تنش ها و اضطراب ها از درد دل كردن با هر فردی بپرهیزد و با شخص معتمد و دارای معلومات صحبت و خود را تخلیه كند. اگر تعداد مشاوران مدارس كافی باشد و ساعات مورد نیاز به آن ها اختصاص یابد مشاوران می توانند وقت بیشتری برای دانش آموزان صرف و رابطه ها را عمیق تر و بهتر كنند و نتایج مطلوب تری به دست آورند

نقش مشاور در فهميدن عامل اضطراب كودك

برخی كودكان مدرسه را مكانی پر اضطراب و ترسناك می یابند. كودكانی كه ناتوانایی هایی دارند ممكن است به خوبی در نیابند كه چه توقعی از آن ها می رود و در نتیجه دچار انزوای ناخوشایند اجتماعی می شوند و حتی ممكن است درس خواندن را مساله ای دشوار و پرتنش بیابند. شاید والدین خیال كنند كه به عنوان نگهبان كودكشان باید آماده حل مشكلات باشند، ولی غالبا گوش شنوا، كلمات محبت آمیز و ابراز مهربانی می تواند بسیار مفید واقع شود. این وظیفه دشواری است و تا هنگامی كه كودك نیاز داشته باشد باید زمان صرف آن كنیدمشاوران مي توانند با پرسيدن يكسري سوال ازعلل اضطراب كودكان مطلع شوند.

پذیرفتن مشكل: آیا اگر هنگامی كه خود شما درباره مساله ای دچار اضطراب هستید شنیدن «نگران نباش» دردی را دوا می كند؟ بنابراین توقع نداشته باشید كه كودك با شنیدن چنین عبارتی آرامش پیدا كند. مهم ترین كار آن است كه شما اضطراب كودك از مدرسه را به عنوان نگرانی واقعی او بپذیرید و حداقل كمك شما این خواهد بود كه او مطمئن می شود كه می تواند بدون ترس راجع به مشكلاتش با شما صحبت كند.

از كودك بپرسید مشكلات اساسی او چیست: سوال دقیق باعث می شود كه كودك در بین مسایل خود جست وجو كند و نگرانی ها را به ترتیب اهمیت بیان كند. اگر كودك نمی تواند نگرانی هایش را به ترتیب اولویت بیان كند از او بخواهید چند تا از آن ها را بدون ترتیب نام ببرد و یا لااقل نگرانی های اخیرش را به شما بگوید.

از او بخواهید چند چیز كه او را هیجان زده می كند نام ببرد:اكثر كودكان این سوال را به عنوان هیجان های مثبت حتی همانند از مدرسه به منزل رفتن تلقی می كنند. گاه ممكن است كودك هیجانات مثبت را تحت فشار شرایط مدرسه از یاد برده باشد این كار به شما فرصت می دهد كه نكات مثبت را برای او روشن كنید.

از كودك بخواهید نقش بازی كند: هنگامی كه نمونه های قطعی از وقایع اضطراب آور به دست آوردید به كودك كمك كنید كه راهی برای برخورد با آن را پیدا كند. سناریوهای مختلفی تهیه كنید و گاهی به جای كودك خود نقش بازی كنید و او را وادارید كه نقش معلم خود را برعهده گیرد و یا در نقش یك همكلاس مزاحم ظاهر شود. واكنش های مناسب و حقیقی را از خود نشان دهید و از كودك بخواهید آن ها را تقلید كند

بكوشید كه رشته ارتباط همواره برقرار بماند. به كودك نشان دهید كه می تواند صرفنظر از موضوع همواره با شما درد دل كند. لازم نیست همواره راه حلی برای مشكلاتش ارایه دهید. گاهی تنها صحبت با والدین می تواند احساس تهدید را در كودك كاهش دهد. اگر شرایط دشوارتر از حد تحمل كودك شما شود قاعدتا باید اولین نفری باشید كه از این موضوع با خبر می شوید.

قدر اشك ها را بدانید: گریستن تنش را به شدت كاهش می دهد و احساسات نامطلوب را برطرف می كند. گرچه مشاهده گریستن كودك ناراحت كننده است و اولین واكنش كوشش برای آرام ساختن اوست، ولی اگر فرصت دهید كه كودك به اندازه كافی گریه كند ممكن است خلقی بسیار خوش و پذیرا پیدا كند و با شما به گفت وگو و درد دل بپردازد. ظاهر آرامش بخش با حس همدردی نشان دهید، ولی اجازه دهید گریه روند خود را طی كند

با احساس اصلاح همه مشكلات مقابله كنید: در بعضی مواقع مشاوران باید كاری انجام دهند، اگر كلاس كودك برایش رنج آور است می توان كارهایی انجام داد. اگر معلم یا همكلاسی واقعا باعث اضطراب كودك هستند حتما باید كاری انجام دهید ولی در ضمن باید به یاد داشته باشید كه كودك باید بیاموزد كه در زندگی با برخی شرایط كنار بیاید. فقط در موارد بسیار جدی اقدام كنید.

به كودك بیاموزید كه چه هنگامی باید تقاضای كمك كند: اكثر كودكان در سطوح مختلف دچار اضطراب مدرسه می شوند ولی معدودی از آن ها مشكل را جدی و مزاحم می یابند. چه وقت این مشكل بزرگ تلقی می شود و احتیاج به كمك جدی خواهد داشت؟ توجه به بعضی از علایم زیر می تواند مفید واقع شود. مثلاتغییر در دوستی یا روش لباس پوشیدن، تغییر در ذائقه موسیقی، خوابیدن و عادات غذاخوردن و رفتار. اگر شما رابطه مطلوبی با كودك برقرار كرده باشید و او ناگهان از گفتار با شما سر باز زند می تواند نشانه ای از بروز مشكل باشد

نقش مشاورمدرسه در زمینه کاهش اضطراب امتحان

اغلب کودکان در جلسه امتحان و یا قبل از آن درجاتی از اضطراب را دارا هستند. داشتن مقداری اضطراب در شرایط امتحانی کاملا طبیعی و گاهی حتی ضروریست. چون موجب بالا نگه داشته شدن سطح انگیختگی کودک شده و عملکرد او را بهبود می‌بخشد. اما در صورتیکه میزان این اضطراب از حد طبیعی بالا برود باعث مختل شدن عملکرد کودک خواهد شد. بنابراین مشاور تلاش می‌کنند با آموزش شیوه صحیح مطالعه ، بالا بردن کارآیی حافظه و استفاده بهینه از زمان ، دانش آموز اطمینان و یقین نسبت به خود پیدا کند. به عبارتی تلاش می‌کند اعتماد به نفس او را بالا ببرد تا از پیدا شدن افکاری که باعث اضطراب در او می‌شوند جلوگیری کند. چنین دانش آموزانی افکاری از این قبیل دارند. نمره کمی خواهم گرفت، خوب نخوانده‌ام، همیشه شکست می‌خورم و … . مشاوره تحصیلی کمک می‌کند تا دانش آموز با تسلط بیشتری به مطالب مورد نظر سر جلسه امتحان حاضر شود و علاوه بر این به خود اعتماد به نفس داشته باشد. همچنین ممکن است روشهای اختصاصی مثل آموزش روشهای آرامش ورزی مورد استفاده قرار بگیرید. در صورت حاد بودن میزان اضطراب دانش آموز به مراکز اختصاصی‌تر ارجاع داده می‌شود.

راهكارها در مشاوره وكاهش اضطراب  كودكان در اين مقطع

جدي گرفتن نقش مشاوره در مدارس ابتدايي

وجود مشاوراني كاربلد وماهر دراين مقطع

ايجاد حس اعتماد در كودكان توسط مشاورمدرسه

داشتن ارتباطي قوي با دانش آموزان

تشويق كودكان مضطرب شناخت عوامل اضطراب در كودكان

ايجاد پيوند مطمئن بين خانواده ومدرسه

نتيجه گيري

از كل مطالب فوق به اين نتيجه مي رسيم كه مشاوره در همه مقاطع تحصيلي  وحتي مقاطع سني سودمند مي باشد و مقطع ابتدايي چون ابتدايي ترين مقطع ورودي كودك به  تحصيل مي باشد اهميت ان بايد از بقيه مقاطع تحصيلي كمتر فرض نشود بلكه بايد اهميت بيشتري داد چون اين دوران دوران پي ريزي شخصيت فردي  وتحصيلي دانش آموز است ودر دختران نيز آغاز ورود به دوران بلوغ جنسي است.سه سال اول ورود تحصيلي مهمترين دوران در دوره ابتدايي است چون  در خيلي از موارد پيش مي ايد كه كودك در اولين سال ورودي به مدرسه دچار اضطراب ناشي از مدرسه ومحيط مدرسه دارد وسعي در ترك مدرسه دارد.بايد با نشاط افريني در مدرسه ودقت در بهداشت رواني كودكان سعي كنيم محيطي امن وبا ارامش برايشان فراهم كنيم.

منابع ومأخذ:

-احمدي ،س.ا.(۱۳۷۶).مقدمه اي بر مشاوره و روان درماني . چاپ ششم ، انتشارات دانشگاه اصفهان .

-احمدي،س.ا.،و بابا گلي،ز.(۱۳۷۴).بررسي نقش مشاوران در مدارس نظام جديد شهر اصفهان . رساله كارشناسي مشاوره ، دانشكده علوم تربيتي و روان شناسي دانشگاه اصفهان .

-شفيع آبادي ، ع.(۱۳۷۰). مقدمات راهنمايي و مشاوره . چاپ اول ، انتشارات دانشگاه پيام نور .

-گيبسون و همكاران (۱۳۷۳).مباني مشاوره و راهنمايي.(ترجمه باقر ثنايي و همكاران) تهران : چاپ

-حقيقي، محمدعلي، تكنولوژي و مهندسي فكر، انتشارات فراروان، تهران ۱۳۸۱

موتور جستجوگر گوگل

سايت تبيان

سايت راسخون

www.asrehjadid.ir

http://samimiedu1.mihanblog.com/post/32

http://samiraeslamieh.blogfa.com/post-13.aspx