روانشناسي در محيط كار

چكيده:

   روانشناسي كه آن را به عنوان مطالعه علمي رفتار و فرآيندهاي ذهني موجود زنده تعريف مي كنيم . از دو جنبه علمي و عملي يا حرفه اي مورد توجه قرار مي گيرد . وقتي درباره تحقيقات روانشناسي و استفاده از روشهاي علمي براي شناخت رفتار آدمي صحبت مي كنيم در اين صورت با علم روانشناسي سروكار داريم و هنگامي كه درباره كاربرد يافته هاي روانشناسي در ابعاد گوناگون حيات انساني سخن مي گوييم حرفه روانشناسي را مورد توجه قرار داده ايم .روانشناسي در محيط كار از دهه 70 به بعد اهميت پيدا كرد.وبيشتر سازمان ها مخصوصا در جهان غرب براي افزايش بهره وري  به اين امر اهميت دادند.

   در امر روانشناسي در محيط كار،رعايت چند نكته و به ياد داشتن چند موارد ضروري است.چون همه اين موارد در جاي خود تاثير گذار وپر اهميت هستند.از اين موارد مي توان در يك محيط كاري به خلق ورفتار كاركنان،رنگ محيط،وضعيت فيزيكي ومكاني، و…..اشاره كرد.

   در زمينه روانشناسي  كاري نيز چندين موارد مورد اهميت مي باشند كه مي توان به نوع شغل،جايگاه شغل،ميزان حقوق،امنيت شغلي و…….اشاره داشت.

 

كليدواژه:روانشناسي در محيط كار،بهداشت محيط كاري،شاخص هاي محيط كاري

 

 

 

 

مقدمه

روانشناسی محیط از ابتدای دهه ۶۰ قرن بیستم به وجود آمد.ابتدا در سالهای ۱۹۶۰-۱۹۷۰ اولین کار روان‌شناسی محیط این بود که آثار محیط فیزیکی و اجتماعی بر افراد را بفهمد، اما از دهه ۱۹۸۰ به بعد به بررسی نقش افراد بر محیط هم می‌پردازد.از جمله سر فصل‌های این شاخه از روانشناسی قلمروو رفتار قلمروی، تراکم و ازدحام، استرس زاهای مخیطی است.این رشته از روانشناسی شاخه ایست میان رشته‌ای که با معماری، معماری منظر و طراحی شهری رابطه‌ای نزدیک دارد.( بدار، لوک و ژوره دزیل و لوک لامارش.۱۳۸۱.روانشناسی اجتماعی.ترجمه دکتر حمزه گنجی)

روانشناسي كه آن را به عنوان مطالعه علمي رفتار و فرآيندهاي ذهني موجود زنده تعريف مي كنيم . از دو جنبه علمي و عملي يا حرفه اي مورد توجه قرار مي گيرد . وقتي درباره تحقيقات روانشناسي و استفاده از روشهاي علمي براي شناخت رفتار آدمي صحبت مي كنيم در اين صورت با علم روانشناسي سروكار داريم و هنگامي كه درباره كاربرد يافته هاي روانشناسي در ابعاد گوناگون حيات انساني سخن مي گوييم حرفه روانشناسي را مورد توجه قرار داده ايم . يك نفر روانشناس حرفه اي نيز مانند يك فيزيكدان يا زيست شناس با كاربرد يافته هاي علمي رشته تخصصي خود به منظور حل مشكلات  عملي مردم سروكار دارد . نتایج تحقیقات نشان می‌دهد كه كاركنان، محیطی را ترجیح می‌دهند كه خالی از خطر و بدون ناراحتی باشد؛ بنابراین مقدار نور، سروصدا و سایر عوامل محیطی نباید به حد افراطی كم یا زیاد باشد.تمامی انسانها از اینکه مورد توجه و احترام قرار گیرند لذت می برند فقط میزان درجه آن متفاوت می باشد مخصوصاً رعایت این احترام از جانب افرادی که بیشتر ساعات عمر را با آنان می گذرانیم همانند خانواده و همکاران . احترام متقابل در محیط کار یکی از موارد آرامبخش و بسیارمفید در همه ابعاد به نظر می رسد زمانیکه در محیط کار احساس مثبت و شادی جریان داشته باشد مطمئناً بازده‌کاری بیشتر نیز خواهیم داشت. روانشناسان معتقدند تنها خود افراد مسبب چگونگی برخورد دیگران با خودشان هستند زمانی می‌توان از دیگران انتظار احترام داشت که این روند متقابل صورت پذیرد . بررسی نحوه ارتباط در محیط کار حدودی پیچیده تر از محیط خانواده باشد در محیطی افرادی با فرهنگ های متفاوت و پیش زمینه های فکری در ابعاد مختلف دریک مکان گرد هم می آیند. اختلافات طبقاتی، فرهنگی، اقتصادی،اجتماعی ممکن است سبب ساز تنش ها و ناسازگاری های‌گردد . ما انسانها تنها زمانی می توانیم در کنار هم زندگی مسالمت آمیز داشته باشیم که به حقوق یکدیگر احترام گذارده و برخی نکات به ظاهر بی اهمیت را رعایت نماییم.(  ستاره حمیدی( چاپ خانواده 1389))

 

بهداشت رواني محيط كار

محيط كار در سازمانها از موضوعات مهمي است كه پيوسته مطرح و بر اهميت وچگونگي ايجاد محيطي مناسب و كارا براي نيروهاي انساني تاكيد مي شود؛ يك محيط خوب، مي تواند بر رشد ارزشهاي پرسنل، افزايش توان و بهره وري آنان اثرگذار باشد به همين دليل علم مديريت انساني يا ارگونومي براي رهبران و مديران سازمان از اهميت بالايي برخوردار می باشد.
امروز با پيچيده تر شدن ساختار و عملكرد سازمانها، سازماندهي محيط كار و ايجاد محيطي آرام و بهره ور در سازمانها طوري كه منجر به فعال شدن بيشتر نيروي انساني، شادابي آنها، حذف خطرات احتمالي، افزايش كيفيت در كار ، كاهش افسردگي ها، ، رشد خدمات مثبت و در نهايت دستيابي به بهره وري مورد نظر شود، از دغدغه هاي مديران اجرايي و سرپرستان سازمانها است.نتايج حاصل از مطالعات مربوط به نيروهاي انساني، نشان مي دهد كه توسعه نيروهاي انساني بهره ور به طور مستقيم در دستيابي به بسياري از اهداف سازماني نقش بسزايي دارد ارائه
  خدمات موثر، براثر ايجاد فضا و محيطهاي بسيار مناسب و سالم به دست مي آيد. اينكه اين فضا و محيط در سازماني دولتي باشد يا خصوصي و يا فضاي باز باشد يا بسته، مهم نيست. آنچه اهميت دارد ايجاد خشنودي و رضايتمندي در نيروي انساني است تا بتواند با روحيه اي شاد و احساس امنيت در شغل خود به فكر يا تلاش در انجام هرچه بهتر وظايف خود بپردازد و نتايج ارزنده اي را نصيب سازمان خود كند. برای‌ رفع‌ بیگانگی‌ با كار باید عوامل‌ سازمانی‌ و فرهنگی‌ را شناخت لذا در تلاش‌ برای‌ رفع‌ بیگانگی‌ با كار باید سعی‌ شود كه‌ عوامل‌ سازمانی‌ و عوامل‌ فرهنگی‌ همگام‌ با هم‌ موردتوجه‌ قرار گیرد و به‌ هر دو عنصر سازمان‌ و فرهنگ‌ پرداخته‌ شود. امروزه‌ اهمیت‌ ارتباط‌ این‌ دوعامل‌ در كشورهای‌ پیشرفته‌ به‌قدری‌ است‌ كه‌ از تلفیق‌ این‌ دوعامل‌ – فرهنگ‌ و سازمان‌ – رویكردی‌ تحت‌ عنوان‌ فرهنگ‌ سازمانی ORGANISATIONA CULTURE) شكل‌ گرفته‌ است‌ كه‌ به‌ صورت‌ یكی‌ از بحث‌انگیزترین‌ موضوعها در رفتار سازمانی‌ و جامعه‌شناسی‌ سازمانها درآمده‌ است.( http://emodiran.com)

در بررسی ویژگیهای جسمی و روانی افراد دو عامل اساسی مشخص وراثت و محیط هستند که هر دو از لحاظ تأثیری که بر فرد می‌گذارند، حائز اهمیت فراوان هستند. انسان زندگی خود را در محیطهای مختلف می‌گذراند که محیط کاری از مهمترین محیط هایی است که فرد از بزرگسالی بخش اعظمی از وقت خود را در آنجا سپری می‌کند.دنياي امروز استرس هاي مختلفي دارد که بعضي از اين استرس ها مختص محيط کار است. نزاع با يک همکار، محروم شدن از پادداش، دير رسيدن به سر کار و فشار هيات مديره يا رؤساي سازمان به مدير را مي‌توان نمونه هايي از استرس هاي محيط کار ناميد.

اصول بهداشت رواني در سازمان

1-ايجاد جو صميميت، همدلي، صداقت

2همکاري و احترام متقابل در ميان کارکنان سازمان

3پرهيز از اعمال روش هاي مبتني بر زور و اجبار

4شناسایی استعدادهای بالقوه کارکنان و فراهم ساختن رشد و شکوفایی این استعداد در حد

توان و امکانات سازمان

5- پرهیز از قضاوت های کورکورانه در مورد کار و رفتار کارکنان سازمان

6- شناسایی دلایل واقعی کم کاری، غیبت از کار، بی حوصلگی و بی علاقگی به کار، کم توجهی و

بی دقتی کارکنان توسط مدیر

7-آشنا ساختن کارکنان با واقعیت های محیط کار و حذف آن دسته از معیارها و عوامل سازمانی که از لحاظ اخلاقی، انسانی و فرهنگ سازمانی صحیح تلقی نمی شود.

بنابراین مدیران باید تلاش کنند تا محیط کار برای کارکنان اضطراب آور نباشد و کارمندان احساس امنیت شغلی کنند و با شادی و نشاط و شوق و انگیزه به دور از هر گونه خشم و درگیری بیهوده به وظایف خود عمل نمایندوقتی مدیریت، عملکرد خوبی داشته باشد و کارکنان، مورد تکریم و احترام قراربگیرند و به آنان بها داده شود، بعید است چنین محیط کاری دردسرساز باشد یا باعث بروز مشکل‌های روانی شود. به‌عبارتی، عملکرد ضعیف مدیریت می‌تواند عامل نارضایتی شغلی قلمداد شود. به‌عنوان نمونه، اگر کارکنان تصور کنند با آنان منصفانه و محترمانه رفتار نمی‌شود، به احتمال زیاد، به مشکل‌های روانی دچار می‌شوند.یکی از دلایل عمده وجود و پیدایش اختلالهای روانی و رفتاری، نداشتن امنیت شغلی و اضطراب ناشی از آن است. در یک سازمان آن دسته از کارگران و کارمندانی که احساس امنیت شغلی در آنان پایین است و در نتیجه گرفتار اضطراب ناشی از بیکاری، تبعید، عزل از موقعیت مطلوب و محرومیت از سایر امتیازات و امکانات می باشند، احتمالا” بیش از دیگران برای ادراک منفی حوادث و اتفاقات آمادگی دارند. لذا مدیریت اینگونه سازمانها دائم با افرادی بی انگیزه و یا کم انگیزه مواجهه است که هیچوقت نمی تواند در رسیدن به اهداف مطلوب و دستیابی به بهره وری قابل قبول موفق گردد.

ويژگي هاي محيط كار خوب :

معمولاً براي آنكه كاركنان در محيط كار خود به راحتي و با بازدهي بالا به كار بپردازند و نتايج خوبي را متوجه سازمانهايشان كنند لازم است تا در محيطي سالم و مناسب چه از نظر فيزيكي و چه از نظر رواني قرار گيرند. چنين محيطي داراي ويژگي هايي است كه مي بايست به آن پرداخته شود. ويژگي هاي يك محيط كار خوب و مطلوب را مي توان از سه جنبه مورد بررسي قرار داد:

1- از لحاظ فيزيكي: محيط كار بايد امكانات اوليه را دارا باشد مثلاً از لحاظ نور، تهويه، دوري از سروصداي محيطي و… مناسب باشد و ابزار و وسايل ابتدايي و مناسب كار در اختيار كاركنان قرار گيرد.

2- از لحاظ حقوقي و انگيزشي: به طور مسلم همه انسانها در درجه اول براي به دست آوردن پول كار مي كنند و اگر در يك محيط كار همه امكانات فراهم باشد اما حقوق مكفي و مناسبي وجود نداشته باشد آن محيط را نمي توان محيط كار مطلوب ناميد و بايستي در حد متعارف و متوسط جامعه به كاركنان حقوق و دستمزد مكفي پرداخت شود تا از ايجاد حس نارضايتي جلوگيري به عمل آيد. به علاوه يك محيط كار مطلوب بايد داراي يك سيستم دقيق و عادلانه پرداخت پاداش و پرداختهاي انگيزشي باشد.

3 – از لحاظ سبك مديريتي:نحوه اداره سازمانها و ايجاد ارتباط سالم بين همكاران با هم و با رده هاي مديريتي مي توانند يك محيط كار سالم را بوجود آورد و مديريت سازمان بايد سعي نمايند كه كاركنان از كار خود احساس رضايتمندي شغلي داشته باشند.اصولاً كاركردهاي مهم مديريت منابع انساني: جذب، نگهداري و ارتقاء مي باشد. اگر مديريت سازمان بتواند افراد سالم و متخصص را جذب و استخدام نموده و در مرحله بعدي به وسيله عوامل انگيزشي و حقوقي آنها را به نحو احسن در سازمان نگهدارد و سپس در جهت ارتقاي دانش و پست سازماني آنها برآيد، دقيقاً يك محيط كار مطلوب را ايجاد نموده است.

شاخص هاي محيط كار:

الف – شاخص هاي محيط كار مناسب از نظر فيزيكي: در اين زمينه بايستي مطلوبيت لازم در محيط كار ايجاد شود. از جمله مي توان به شاخص ها يا مطلوبيتهاي زير اشاره نمود:
1-پايين بودن ميزان آلاينده هاي انساني نظير سروصدا، گردوغبار و…

2-ايمن بودن محيط كار از نظر كاري؛

3-نبودن زمينه هاي بالقوه بروز حوادث كاري؛

4-آراستگي و منظم بودن ابزار كار؛

5-حاكم شدن نظامهاي زيست محيطي نظيرISO 14000 و… .

ب – شاخص هاي محيط رواني و اجتماعي :  شايد قسمت اعظم و مهم ترين بخش محيط كار، بستگي به شرايط رواني و فضاي حاكم بر محيط كار داشته باشد، امروز براي ايجاد سازمانهاي برتر(EXCELLENCE ORGANIZATION) نياز است كه چنين محيطهايي در سازمان خلق شود و محيط برتر در گرو پرداختن به مسايل رواني و اجتماعي كاركنان باشد، براي محيط برتر كاري، شاخص هايي تعريف شده كه اين شاخص ها مي تواند معيار تدارك يك محيط كاري خوب و مطلوب باشد در اين باره نيز مي توان به شاخص هایی اشاره نمود:

1 احساس شادابی و لذت از با هم بودن و در کنار هم کار کردن

2 – وجود اعتماد متقابل بين كاركنان و مديران که این مهم برپايه عمل استوار باشد.

3 – راستي و درستي ملاك اساسي باشد.

4- محيط برتر و مناسب كاري شرايطي را فراهم مي كند كه كليه كاركنان به كاري كه انجـــام مي دهند احساس غرور و افتخار كنند.نبودن تبعيض يا احساس تبعيض، چرا که وجود تبعيض و احساس تبعيض به عنوان يكي از عوامل منفي موجب افت انگيزه، خستگي رواني و دل زدگي از كار و سازمان می گردد. http://emodiran.com)

منابع

ستاره حميدي چاپ خانواده

http://emodiran.com

www.asrehjadid.ir