تأثیر مشاور مدارس بر کاهش اضطراب کودکان مقطع ابتدایی

چکیده

امروزه به بهداشت روانی دانش آموزان در مدارس توجه کافی نمی شود: با طرح هایی مانند احیای نقش مشاوره و راهنمایی معلمان نمی توان مبحث عدم حضور معلم مشاوره در مدارس کشور را خصوصا در مقطع ابتدایی که دانش آموزان با بحران های دوران کودکی و بلوغ روبه رو هستند ،  را حل کرد ، چرا که مباحث مشاوره نیازمند اقدامات کارشناسی است و معلمان تخصص کافی در این زمینه را ندارند و با یک دوره محدود آموزش ضمن خدمت نیز نمی توانند این تخصص را کسب کنند. 

به هر حال هر چه به مشاورین و جایگاه مشاوره در مدارس اهمیت بیشتری داده شود نشان دهنده این است که سعی و اهتمام مسئولین به حل مشکلات دانش ‌آموزان بیشتر است. هماهنگ کردن خانه و مدرسه جهت مشاوره دانش ‌آموزان تاثیر به سزایی در پیشرفت تحصیلی دانش ‌آموزان دارد. چرا که نوجوان محتاج راهنمایی و هدایت به راه صحیح است. مشاوران می بایستی در مقاطع مختلف تحصیلی همسو باشند تا دانش آموزی که از یک مقطع وارد مقطع دیگری می شود ، ذهنیت اشتباهی در مورد عملکرد مشاور نداشته باشد و دقیقا نقش وی را بداندشغل های قبلی برخی از مشاوران (مثلا مربی امور تربیتی یا پرورشی) نیز از جمله موانع شکل گیری درست حرفه مشاوره در مدارس است فراموشی مبحث مشاوره در مدارس ضمن کاهش درصدهای یادگیری دانش آموزان سبب ایجاد معضلات روحی جبران ناپذیری می شود: وزارت آموزش و پرورش اگر هر چه سریعتر در تدبیر حل مشکل عدم حضور معلم مشاوره در مدارس نباشد باید بحرانهای بعدی را بپذیرد و درنظر داشته باشد که واگذاری امور مشاوره به معلمان مانند واگذاری امور تربیتی به معلمان است که پس از چند سال این نتیجه حاصل می شود که اوضاع امور تربیتی در مدارس به جای مطلوبتر شدن ، به گونه ای فراموش شده است.

تحقیقات نشان می دهد که مشاور خوب در مدرسه تا حدود زیادی می تواند از اضطراب کودکان مخصوصا در مقطع ابتدایی بکاهد.

کلید واژه:

مشاورمدرسه،مقطع ابتدایی،اضطراب کودکان،نقش مشاور در کاهش اضطراب کودکان مقطع ابتدایی

مقدمه

انسان تنها موجودی است که با همنوعان خود به تبادل نظر می پردازد و برای شناخت و حل مشکلات خود با آنان مشورت و از راهنمایی آنان استفاده می کند . راهنمایی و مشاوره در طول زندگی آدمیان مطرح بوده و آنان با کسانی که مورد قبول و اعتمادشان بوده مشورت می کرده اند. مدرسه مکانی است که دانش آموز برای نخستین بار تعاملات اجتماعی را در آن تجربه می کند و رفتارهای فردی خود را که گاهی برخاسته از مشکلات خانوادگی اش است در مدرسه بروز می دهد . بنابراین وجود مشاور در تمام مقطع تحصیلی و توجه به اهمیت آن به خصوص در دوران ابتدایی در فرهنگ سازی استفاده از مشاوره بسیار ضروری است .

به گفته کارشناسان روان شناسی ۳۲ درصد دانش آموزان از نوعی مشکل اجتماعی و روانی رنج می برند که می توان با ارائه آموزش های لازم و فراهم کردن امکانات ، آنها را به سمت بهره گیری از مشاوران مدارس و مراکز مشاوره سوق داد تا در آینده دچار مشکلات کمتری شوند و از آسیب های اجتماعی در امان بمانند . وجود مشکلات متعدد خانوادگی از یک سو و فشار درس از سوی دیگر در برخی اوقات موجب می شود که افسردگی و دلتنگی بر دانش آموز مستولی شود که وجود یک مشاور خوب باعث آرامش دانش آموز خواهد شد مشاور می تواند به عنوان پلی قدرتمند بین دانش آموز ، خانواده دانش آموز ، مدرسه باشد . فرد مشاور می تواند با کسب اعتماد دانش آموز و با داشتن خصایص نیکو و حس رابطه قوی ، محیط مدرسه را محیطی با امنیت بالا و مکانی برای رشد مثبت دانش آموز قرار دهد . مشاوران بیش از والدین ، متوجه حرف های دانش آموز می شوند و گره گشای بسیاری از دغدغه های آنان و مشکلات هستند .

البته قابل ذکر است که مشاورانی که در مدارس فعالیت می کنند باید با رویی گشاده و با صبر و حوصله در برطرف کردن مسائل و مشکلات دانش آموزان بکوشند و اطلاعات کاملی از حرفه ، مسئولیت و وظایف خود داشته باشند مشاوران نباید به مدرک خود تکیه داشته باشند و اصول دیگر را یاد بگیرند بلکه همیشه در این فکر باشند چگونه می توانند خدمات خود را ارتقاء بخشند. چون دانش آموزان این مقطع بیشتر کودک هستند و طبع کودکی طبع عاطفی است . بنابراین کوچکترین رفتاری چه خوب و چه بد باعث انعکاس و واکنش سریع متقابل آن توسط کودک می شود . همان طور که گفته شد مشاور باید دارای خصلت هایی باشد اما مهمترین خصلت یک مشاور علاوه بر حس درک و شعور وی ، حس رازداری وی است . مشاور مدرسه باید راز نگهدار و محرم اسرار دانش آموزان باشد و مشکلات آنها را برای کسی بازگو نکند تا دانش آموزان و خانواده شان به وی اعتماد کامل داشته باشند و برای رفع مشکلات به وی مراجعه کنند .

یکی از خصوصیات دیگر مشاور ، در دسترس بودن وی و حضور فیزیکی وی در محیط مدرسه است ؛ مشاور مدرسه باید همیشه در مدرسه حضور و فرصت کافی داشته باشد تا ولی دانش آموز بتواند در مواقع مورد نیاز به راحتی مراجعه کند .

مقطع ابتدایی دوران حساسی است که شخصیت کودک در آن شکل می گیرد بنابراین برطرف کردن مشکلات روحی و روانی دانش آموزان ابتدایی چه در خصوص درس و چه در رابطه با خانواده آنها بسیار ضروری است در حالی که به کارگیری مشاوره در این مقطع جدی گرفته نشده است . علل اضطراب در دانش آموزان این مقطع به مانند سایر مقاطع است که در تقسیم بندی کلی اضطراب ها ممکن است ناشی از محیط مدرسه باشد یا خارج از مدرسه .

در مورد محیط مدرسه نیز ممکن است این اضطراب ناشی از روحیات دانش آموز ، همکلاسی ها ، معلم ، جو کلاس ، نوع ترکیب بندی ( رنگ بندی ) ، مدرسه و … باشد که در این مورد نقش مشاور به طور مستقیم می باشد . در مورد اضطراب خارج از مدرسه نیز علتهای مختلفی وجود دارد که ممکن است مربوط به مسیر بین مدرسه و خانه و دوستان مدرسه ای یا بیرونی و یا خانواده باشد که مهمترین عامل خروجی خانواده است .

عنوان تحقیق

تاثیر مشاوردر کاهش اضطراب دانش آموزان مقاطع ابتدایی هفت الی ده ساله

سوالات پژوهشی

۱-آیا وجود مشاور در مدرسه ابتدایی تاثیری در اضطراب کودکان دارد؟

۲-آیا مشاوره در مدرسه ابتدایی با مشاوره در مدرسه راهنمایی یکسان است؟

۳- نقش مشاوره در مدرسه ابتدایی  وکاهش اضطراب کودکان چیست؟

۴-آیا مشاور مدرسه در مقطع ابتدایی وجود دارد؟

۵-مشاور مدرسه تا چه میزان در ارتباط دادن والدین کودکان با فرزندان ومدرسه موثر است؟

۶- آیا دانش آموزان مقطع ابتدایی از وجودمشاوردر مدرسه استقبال می کنند؟

۷- آیا مشاور مدرسه می تواند اعتماد کودکان را فراهم سازد؟

۸-آیا والدین توانایی ارتباط خوب با مشاور رادارند؟

۹-ایا کودکان کنار مشاور احساس آرامش می کنند؟

فرضیات تحقیق:

وجودمشاوردر مدرسه در مقطع ابتدایی تاثیر مستقیم در کاهش اضطراب کودک دارد؟

وجود مشاور در مدرسه در مقطع ابتدایی تاثیر مستقیم در کاهش اضطراب کودکان ندارد؟

مشاور میتواند اعتماد کودکان را به خود جلب کند؟

والدین کودکان  نقش مشاور در کاهش مشکلات فرزندشان را قبول دارند.

قلمرو تحقیق

قلمرو مکانی اجرای پژوهش مورد نظر که در منطقه یا حوزه مدیریت آموزش و پرورش شهرساری قرار دارد یعنی جامعه آماری مورد نظر شامل مدیران ، مشاورین ، معلمین و دانش آموزان  یکی از مدارس این شهر است .

پیشینه تحقیق:

تحقیقات متشابه ای در این زمینه انجام شده است که به به بررسی علل اضطراب ونقش مشاور در مقطع تحصیلی ابتدایی ودر حالت کلی کودکان ۷-۱۰ سال می پردازد.عناوین تحقیقی عبارتند از:

 Teachers’ Recognition and Referral of Anxiety Disorders in Primary School Children

اثر Clea J. Headleyو Marilyn A. Campbell

مشاوره ورشد عاطفی واجتماعی دانش آموزان،احترام ابراهیم،کارشناس ارشد فلسفه

نقش راهبردهای نظم جویی شناختی هیجان در اختلال های درونی سازی کودکان،مجله روان شناسی بالینی سال سوم شماره ۳

میزان شیوع مشکلات رفتاری دانش آموزان مقطع ابتدایی شهر تهران،دکتر باقر غباری بناب

جایگاه مشاوران مدارس و موانع مشاوره دکتر حسین کاویانی

طرح پژوهش:

روش این پژوهش توصیفی و از نوع همبستگی است.

اهمیت تحقیق:

اهمیت تحقیق به واسطه این است که  اولا به اهمیت جایگاه مشاور در مقطع  ابتدایی پی برده شود

دوم : امکان آگاهی بیشتر  عمومی به نقش مشاوران حاصل شود.

سوم: اینکه  راهی برای تعامل وارتباط بهتر خانواده ومدرسه بوسیله مشاور فراهم شود

چهارم اینکه گامی در شناخت  واگاهی علل اضطراب در کودکان  ودرمان ان حاصل شود.

اهداف کاربردی:

ایجاد بستری مناسب برای ترغیب مدارس ابتدایی برای قراردادن مشاور در مدرسه

نشان دادن اهمیت وجود مشاور برای مدارس ابتدایی

نشان دادن اهمیت مشاور در ارتباط دهی معلمین وخانواده

درک بهتر حضور مشاور در کاهش اضطراب دانش آموزی

بررسی حضور مشاور در کاهش ترک تحصیلی کودکان

جامعه آماری

جامعه آماری در این پژوهش، شامل دانش آموزان ابتدایی شهر ساری در استان مازندران می باشند  نمونه آماری

در این تحقیق پژوهشگر بر اساس نظر متخصصان مشاوره و روانشناسی تعداد اعضای هر دو گروه آزمایش و گروه کنترل را ۱۰ نفر انتخاب نموده است.یعنی ۱۰ نفربرای گروه آزمایش و ۱۰ نفر برای گروه کنترل .

روش نمونه گیری

در این پژوهش از روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای دو مرحله ای استفاده شده است. به این ترتیب که ابتدا مدارس و سپس کلاسها بصورت تصادفی انتخاب و سپس پرسشنامه های سنجش متغیر وابسته در گروههای کلاسی توزیع و اجرا شد.

ابزارهای اندازه گیری

ابزارهای مورد استفاده در این پژوهش عبارتند از :

الف) پرسشنامه اضطراب کتل: آزمون اضطراب آرنولد۱ . بی کتل بر اساس پژوهشهای گسترده ای فراهم شده و احتمالاً مؤثرترین ابزاری است که به صورت یک پرسشنامه کوتاه در چهل ماده تست فراهم آمده است.پرسشنامه ای که می توان بدون مراقبت و پس از یک هفته یا بیشتر مجدداً بکار بست بدون آنکه آزمودنی بخش مهمی از پاسخ های گذشته خود را به یاد آورد. این مقیاس را می توان درهر دو جنس بعد از سن چهارده سالگی و در اکثر فرهنگ ها بکار برد. (به نقل از زهرا رحیمی، ۱۳۷۹)

در این پژوهش پرسشنامه اضطراب کتل در پیش آزمون در گروههای کلاسی و در پس آزمون برای گروه آزمایش و گروه کنترل اجرا شد. ضریب پایایی بدست آمده برای آزمون کتل توسط زینب اسدی در سال ۱۳۸۳ با استفاده از روش آلفای کرونباخ ۸۳/۰ گزارش شده است. ضریب پایایی بدست آمده توسط پژوهشگر از طریق آلفای کرونباخ ۹۴/۰ می باشد.

مقیاس اضطراب کتل توسط خانم دادستان در سال ۱۳۶۹ بر روی دانشجویان هنجارگزینی شده است و روایی تست کتل مورد تأیید قرار گرفته است. علاوه بر این پرسشنامه اضطراب کتل به عنوان یک ابزار سنجش معتبر در پایان نامه های متعددی به کار گرفته شده است که اساتید مختلف روایی تست مذکور را مورد تأیید قرار داده اند.

ب) پرسشنامة جرأت ورزی گمبریل و ریچی: پرسشنامه جرأت ورزی گمبریل و ریچی برای سنجش رفتارهای جرأت ورزانه به کار می رود. این پرسشنامه دارای ۴۰ ماده آزمون است که در برخی از مواد آن به دلیل عدم تطبیق با فرهنگ ایران تغییراتی در آنها داده شده است. در این پرسشنامه از آزمودنی خواسته می شود که میزان و شدت ناراحتی خود را در هنگام مواجه شدن با موقعیت هایی که مستلزم جرأت ورزی است، بر حسب یک مقیاس درجه بندی ۵ گزینه ای بیان کند .

ضریب پایایی این آزمون توسط گمبریل و ریچی ( ۱۹۷۵) ، ۸۱ /۰ گزارش شده است (بهرامی، ۱۳۷۵ ؛ به نقل از غفاریان زاده ، ۱۳۷۹). ضریب پایایی بدست آمده توسط پژوهشگر از طریق آلفای کرونباخ، ۷۶/۰ می باشد.

پرسشنامه جرأت ورزی گمبریل و ریچی توسط بهرامی (۱۳۷۵) ترجمه شده و مورد استفاده قرار گرفته است. روایی تست جرأت ورزی را متخصصان دانشگاه علوم تربیتی و روانشناسی علامه طباطبائی و دانشگاه اصفهان در سال ۷۵ ۷۴ مورد بررسی قرار داده و روایی محتوایی از نظر آنها تأیید شد(بهرامی،۱۳۷۵؛به نقل ازغفاریان زاده ، ۱۳۷۹)

شیوة تجزیه و تحلیل داده ها

در این پژوهش به منظور تجزیه و تحلیل داده ها، از t همبسته و t مستقل و ضریب همبستگی پیرسون استفاده شده است.

تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از برنامه کامپیوتری SPSS انجام شده است.

نتیجه گیری و تفسیر یافته ها

داده های پژوهش با روشهای آماری t همبسته و t مستقل و ضریب همبستگی پیرسون تحلیل شدند که نتایج به شرح زیر حاصل گردید:

۱) مشاوره گروهی بارویکرد شناختی – رفتاری موجب کاهش اضطراب دانش آموزان می شود(۰۵/۰P < ).

۱ـ۱) مشاوره گروهی با رویکرد شناختی – رفتاری موجب کاهش اضطراب آشکار دانش آموزان می شود (۰۵/۰P < ).

۲ـ۱) مشاوره گروهی با رویکرد شناختی – رفتاری موجب کاهش اضطراب پنهان دانش آموزان می شود (۰۵/۰P < ).

۳ـ۱) مشاوره گروهی با رویکرد شناختی – رفتاری موجب کاهش مولفه های فقدان نیروی من، گرایش به احساس گنهکاری وتنش ارگی دردانش آموزان می شود(۰۵/۰P <)) .اما مشاوره گروهی با رویکرد شناختی – رفتاری در کاهش مؤلفه های فقدان توحید یافتگی و ناایمنی پارانویایی در دانش آموزان تأثیری

مشاوره گروهی با رویکرد شناختی–رفتاری موجب افزایش ابرازوجوددر دانش آموزان می شود (۰۵/۰P < ).

تفسیر یافته های پژوهش:

۱) علت احتمالی اینکه مشاوره گروهی شناختی – رفتاری توانسته است موثر بودن خود را در کاهش میزان اضطراب و افزایش میزان ابراز وجود دانش اموزان نشان دهد ،این است:

الف) چون یک رویکرد اموزشی ، مستقیم و فعال می باشد. مخصوصا برای دانش اموزانی که چندین سال به رویکرد اموزشی و مستقیم عادت کرده اند.

ب) در رویکرد شناختی – رفتاری برای کاهش نارا حتیهای مراجعان از فنون متعدد شناختی – رفتاری استفاده می شود. که این فنون به راحتی می تواند تفاوتهای فردی و موقعیتی را پوشش دهد.

ج) رویکرد شناختی – رفتاری ساده ، کوتاه ، قابل فهم و قابلیت اثر گزاری سریع می باشد.

د) مهمتر اینکه رویکرد شناختی – رفتاری اگر بصورت مشاوره گروهی اجرا شود تاثیر زیادی بر جای می گذارد. چون بیشتر فنون ان بصورت تمرینهای دونفره یا چند نفره اجرا می شود و تبادل اطلاعات و باز خوردهای اصلا حی در گرو به مراتب بیشتر است.

۲) علت احتمالی اینکه مشاوره گروهی شناختی – رفتاری نتوانسته است بر مولفه فقدان توحید یافتگی،و ناایمنی پارا نویایی تاثیر گذار باشد ، این است:

الف) از آنجایکه مولفه ناایمنی پارانویایی مخصوصا فقدان توحید یافتگی از مولفه های بنیادی شخصیت می باشند بنابرین برای تاثیرگذاری در این مولفه ها احتمالا به روان درمانیهای بلند مدت وبه رواندرمانگران متخصص و مجرب نیاز باشد.

ب) چون آزمودنیهارا دانش آموزانی با سطح تحصیلات و تجربه پاین تشکیل میدادند، بنابرین ممکن است نتوانند به راحتی مسایل را بطور دقیق تحلیل کنندو فنون وراهکارهای آموخته شده رابرحسب شرایط وموقعیت در عمل میزان کنند.و یا اینکه برای رسیدن به تغییرات مورد نظر انتظار سریع و آنی از درمان داشته باشند که درنهایت ممکن است با تضاد و دوگانگی و بانوعی یأس و نا امیدی وسرخوردگی مواجه شوند و انزوا و گوشه نشینی را برای خود اختیار کنندو….

محدودیت ها

ـ اندازه گیری متغیرها محدود به پرسشنامه است.

ـ کمبود امکانات، فضا و مکان مناسب جهت برگزاری مشاوره گروهی از دیگر محدودیتهای این پژوهش است.

ـ از محدودیتهای دیگر پژوهش کمبود منابع مربوط به موضوع تحقیق از قبیل کتاب، مجلات، پایان نامه و غیره می باشد.

ـ در آخر مهمترین محدودیتی که واقعاً انرژی ،توان و انگیزه محقق را کاهش می دهد این است که برخی از مسئولان آموزش و پرورش ، معلمان ، دانش آموزان، دانشجویان و سایر مسئولان جامعه نه تنها به کار درست پژوهش اهمیت نمی دهند بلکه به پژوهشگر افکار و باورهایی را القاء می کنند که انجام دادن درست کار را نوعی سادگی، بی تجربگی و وقت تلف کردن بداند . هر چند عده ای هم بودند که در این کار ما را فوق العاده حمایت کردند، ولی اینگونه افراد اندک بودند هر چند ما در مقابل افکار و باورهای القایی غیر منطقی متوقف نشدیم و شاید این مهمترین علتی بود که باعث شد کار پایان نامه به مدت یکسال طول بکشد و ما خوشحالیم که روشی را در این پژوهش انتخاب کرده بودیم که بیشتر روی افکار و باورهای غیر منطقی افراد تمرکز داشت.

بیان مساله

نقش معلم مشاور در مدارس ابتدایی

در ایران اساسی ترین فعالیت مشاوران مدارس در مقاطع دبیرستان و یا بالاتر است. تنوع محیط های دبیرستانی، رهنمودها و سیاست گزاری های متفاوت مدیریت مدارس، منابعی که مشاوران برای ارائه فعالیت در اختیار دارند، اینکه مدارس  کدام فعالیت را تشویق و کدام را با بی میلی نادیده می گیرند، برداشت مشاو از ر نقش خود  چیست و غیره از مشکلات و موانع توحیدبخشی به هویت حرفه ای مشاوران این حوزه است. از یک طرف تفاوت های فردی بین انسانها و از طرف دیگر پیچیدگی جوامع مختلف باعث شده تا افرادی متخصص در جهت مشاوره انسانها  آموزش ببینند و این مسئولیت را به نحو احسن انجام دهند. در کشورهای اروپایی قدمت یکصد ساله یا بیشتر به صورت ‌آکادمیک دارد در کشور ایران نیز قدمتی حدود پنجاه سال دارد

در مدارس ابتدایی، وضعیت پیچیده تری وجود دارد تنها به این دلیل ساده که ما اصولاً در این مقطع  اثری از مشاور و مشاوره نمی بینیم مدرسه ابتدایی نیروی قوی جامعه پذیری کودک است. کودکان ملزم به سازگاری با دنیای مدرسه و نیز آموزش انتظارات اجتماعی هستند. ناتوانی در درک انتظارات اجتماعی و مهارتهای سازگاری منجر به شکست در یادگیری و فقدان یادگیری منجر به مشکلات رفتاری خواهد شد.

مهم ترین مشکلی که دانش آموزان را در حال حاضر تهدید می کند ، بهداشت روانی آنهاست ،: باید دانش آموزان را ازنظر سلامت روانی روز به روز ارتقاء داد و این در حالی است که حتی در بسیاری از موارد خود معلمان نیازمند مشاوره هستند.

اینکه فراموشی مبحث مشاوره در مدارس ضمن کاهش درصدهای یادگیری دانش آموزان سبب ایجاد معضلات روحی جبران ناپذیری می شود: وزارت آموزش و پرورش اگر هر چه سریعتر در تدبیر حل مشکل عدم حضور معلم مشاوره در مدارس نباشد باید بحرانهای بعدی را بپذیرد و درنظر داشته باشد که واگذاری امور مشاوره به معلمان مانند واگذاری امور تربیتی به معلمان است که پس از چند سال این نتیجه حاصل می شود که اوضاع امور تربیتی در مدارس به جای مطلوبتر شدن ، به گونه ای فراموش شده است.

به نظر می رسد برگزاری کلاسهای مشاوره در دبستانها با حضور دانش آموزان و اولیاء آن ها بتواند به رفع این مشکل کمک کند . امروزه تننها دانش آموزان نیستند که باید نسبت به علائق و استعدادهای خود آگاهی پیدا کنند بلکه اولیاء نیز باید به این امر آگاهی پیدا کرده و راه های برقراری تبادل فکری با فرزندانشان را بیاموزند ، اینکه مشاورین ما در مدارس تنها به روشن کردن دانش آموزان بپردازند و نکات لازم را با تحکم و اجبار به آنها گوشزد کنند گاهی اوقات باعث رودررو قرار گرفتن فرزندان با والدینشان می شود

در حال حاضر فرض بر این است که کودکان دارای مشکلات شدید و مرزی آموزشی در مدارس استثنایی جای دارند. با این وجود نباید فراموش کرد که مشکلات و نشانه های رفتاری و آموزشی با درجات خفیف تر در مدارس عادی دارای فراوانی قابل ملاحظه و پایداری قابل توجهی است. کودکان دیر آموز نیز با ویژگیهای منحصر بفرد خویش چالش دیگری در آموزش و پرورش به حساب می آیند.

جایگاه مشاور در بهداشت روانی وکاهش اضطراب دانش آموز

مهمترین فعالیتهای اجرایی که مشاوران می توانند در تامین بهداشت روانی دانش اموزان انجام دهند عبارتند از :

۱-شناخت محدودیتهای روانی – فیزیکی دانش اموزان

۲-ایجاد ارتباط صحیح و اصولی بین دانش اموزان و اولیای مدرسه

۳-فراهم اوردن فرصت مناسب برای دانش اموزان به منظور خودشناسی و یادگیری روشهای حل مساله و تصمیم گیری

 4- مصاحبه های فردی برای شناخت مشکلات دانش آموزان و راهنمایی آنها

 5- برگزاری جلسات مشاوره فردی و گروهی با دانش آموزانی که مشکلات تحصیلی و خانوادگی و شخصی دارند.

۶- تشویق دانش آموزان به همکاریهای اجتماعی

 7- ایحاد هماهنگی بین فعالیتهای خانه و مدرسه به منظور بهبود وضعیت تحصیلی و رفتارهای دانش آموزان

 8- برگزاری جلسات مستمر بحث و گفتگوبا دانش آموزان و تلاش در جهت حل مسائل و مشکلات آنان

 9- تشکیل جلسات مشاوره با خانواده و یاری دادن والدین برای رفع مشکلات دانش آموزان به شیوهای درست

 10- ارزیابی نیازها و بررسی مشکلات دانش آموزان در زمینه مسائل شخصی -خانوادگی -اجتماعی -تحصیلی-اخلاقی و انضباطی

 11- تنظیم و اجرای برنامه ای آموزشی در زمینه های رشد و پیشگیری و درمان مشکلات

 12- همکاری با معلمان و کمک به آنان در حل و فصل مشکلات دانش آموزان و شرکت درشوراهای مدرسه

 13- انطباق دانش آموزان با محیط مدرسه

خصوصیات معلم در نقش مشاور

 راز نگهداری مشاور و عدم درز مشکلات دانش آموزان به جاهای دیگر ، کم کم ، اطمینان دانش آموزان را جلب می کند . حتی وقتی یک مشاور می خواهد بنا به هر دلیلی اولیای یک دانش آموز را در جریان موضوعی قرار دهد ، باید با رضایت دانش آموز باشد

یک دانش آموز پایه سوم متوسطه می گوید: وجود مشکلات متعدد خانوادگی از یک سو و فشار درس ها از سوی دیگر موجب شده است افسردگی و دلتنگی بر من مستولی شود اما هر بار که با مشاور مدرسه درد دل می کنم آرامش خاطر می یابم. راهکارهایی که مشاور مدرسه می دهد در زندگی ام بسیار موثر است اما ای کاش مشاوران و مسئولان مدرسه والدین را نیز مجاب می کردند تا از راهنمایی های مشاور بهره مند شوندمشاوران بیش از والدین، متوجه حرف های ما می شوند و گره گشای بسیاری از دغدغه ها و مشکلات هستند.یک دانش آموز نیز در این باره بیان می کند: مشاورانی که در مدارس فعالیت می کنند باید با رویی گشاده و با صبر و حوصله در برطرف کردن مسائل و مشکلات دانش آموزان بکوشند و اطلاعات کاملی از حرفه، مسئولیت و وظایف خود داشته باشند

حضور فیزیکی مشاور

یکی از چیزهایی که باعث بالا تر رفتن ثمرات شغلی وکاری مشاور م یشود حضور فیزیکی مشاور در مدرسه است . مشاور مدرسه باید همیشه در مدرسه حضور و فرصت کافی داشته باشد تا ولی دانش آموز بتواند در مواقع مورد نیاز به راحتی مراجعه کند. مقطع ابتدایی دوران حساسی است که شخصیت کودک در آن شکل می گیرد بنابراین برطرف کردن مشکلات روحی و روانی دانش آموزان ابتدایی چه در خصوص درس و چه در رابطه با خانواده آن ها بسیار ضروری است در حالی که به کارگیری مشاوره در این مقطع جدی گرفته نشده است. حضور فعال مشاور در مدرسه به دانش آموز کمک می کند هنگام مواجه شدن با تنش ها و اضطراب ها از درد دل کردن با هر فردی بپرهیزد و با شخص معتمد و دارای معلومات صحبت و خود را تخلیه کند. اگر تعداد مشاوران مدارس کافی باشد و ساعات مورد نیاز به آن ها اختصاص یابد مشاوران می توانند وقت بیشتری برای دانش آموزان صرف و رابطه ها را عمیق تر و بهتر کنند و نتایج مطلوب تری به دست آورند

نقش مشاور در فهمیدن عامل اضطراب کودک

برخی کودکان مدرسه را مکانی پر اضطراب و ترسناک می یابند. کودکانی که ناتوانایی هایی دارند ممکن است به خوبی در نیابند که چه توقعی از آن ها می رود و در نتیجه دچار انزوای ناخوشایند اجتماعی می شوند و حتی ممکن است درس خواندن را مساله ای دشوار و پرتنش بیابند. شاید والدین خیال کنند که به عنوان نگهبان کودکشان باید آماده حل مشکلات باشند، ولی غالبا گوش شنوا، کلمات محبت آمیز و ابراز مهربانی می تواند بسیار مفید واقع شود. این وظیفه دشواری است و تا هنگامی که کودک نیاز داشته باشد باید زمان صرف آن کنیدمشاوران می توانند با پرسیدن یکسری سوال ازعلل اضطراب کودکان مطلع شوند.

پذیرفتن مشکل: آیا اگر هنگامی که خود شما درباره مساله ای دچار اضطراب هستید شنیدن «نگران نباش» دردی را دوا می کند؟ بنابراین توقع نداشته باشید که کودک با شنیدن چنین عبارتی آرامش پیدا کند. مهم ترین کار آن است که شما اضطراب کودک از مدرسه را به عنوان نگرانی واقعی او بپذیرید و حداقل کمک شما این خواهد بود که او مطمئن می شود که می تواند بدون ترس راجع به مشکلاتش با شما صحبت کند.

از کودک بپرسید مشکلات اساسی او چیست: سوال دقیق باعث می شود که کودک در بین مسایل خود جست وجو کند و نگرانی ها را به ترتیب اهمیت بیان کند. اگر کودک نمی تواند نگرانی هایش را به ترتیب اولویت بیان کند از او بخواهید چند تا از آن ها را بدون ترتیب نام ببرد و یا لااقل نگرانی های اخیرش را به شما بگوید.

از او بخواهید چند چیز که او را هیجان زده می کند نام ببرد:اکثر کودکان این سوال را به عنوان هیجان های مثبت حتی همانند از مدرسه به منزل رفتن تلقی می کنند. گاه ممکن است کودک هیجانات مثبت را تحت فشار شرایط مدرسه از یاد برده باشد این کار به شما فرصت می دهد که نکات مثبت را برای او روشن کنید.

از کودک بخواهید نقش بازی کند: هنگامی که نمونه های قطعی از وقایع اضطراب آور به دست آوردید به کودک کمک کنید که راهی برای برخورد با آن را پیدا کند. سناریوهای مختلفی تهیه کنید و گاهی به جای کودک خود نقش بازی کنید و او را وادارید که نقش معلم خود را برعهده گیرد و یا در نقش یک همکلاس مزاحم ظاهر شود. واکنش های مناسب و حقیقی را از خود نشان دهید و از کودک بخواهید آن ها را تقلید کند

بکوشید که رشته ارتباط همواره برقرار بماند. به کودک نشان دهید که می تواند صرفنظر از موضوع همواره با شما درد دل کند. لازم نیست همواره راه حلی برای مشکلاتش ارایه دهید. گاهی تنها صحبت با والدین می تواند احساس تهدید را در کودک کاهش دهد. اگر شرایط دشوارتر از حد تحمل کودک شما شود قاعدتا باید اولین نفری باشید که از این موضوع با خبر می شوید.

قدر اشک ها را بدانید: گریستن تنش را به شدت کاهش می دهد و احساسات نامطلوب را برطرف می کند. گرچه مشاهده گریستن کودک ناراحت کننده است و اولین واکنش کوشش برای آرام ساختن اوست، ولی اگر فرصت دهید که کودک به اندازه کافی گریه کند ممکن است خلقی بسیار خوش و پذیرا پیدا کند و با شما به گفت وگو و درد دل بپردازد. ظاهر آرامش بخش با حس همدردی نشان دهید، ولی اجازه دهید گریه روند خود را طی کند

با احساس اصلاح همه مشکلات مقابله کنید: در بعضی مواقع مشاوران باید کاری انجام دهند، اگر کلاس کودک برایش رنج آور است می توان کارهایی انجام داد. اگر معلم یا همکلاسی واقعا باعث اضطراب کودک هستند حتما باید کاری انجام دهید ولی در ضمن باید به یاد داشته باشید که کودک باید بیاموزد که در زندگی با برخی شرایط کنار بیاید. فقط در موارد بسیار جدی اقدام کنید.

به کودک بیاموزید که چه هنگامی باید تقاضای کمک کند: اکثر کودکان در سطوح مختلف دچار اضطراب مدرسه می شوند ولی معدودی از آن ها مشکل را جدی و مزاحم می یابند. چه وقت این مشکل بزرگ تلقی می شود و احتیاج به کمک جدی خواهد داشت؟ توجه به بعضی از علایم زیر می تواند مفید واقع شود. مثلاتغییر در دوستی یا روش لباس پوشیدن، تغییر در ذائقه موسیقی، خوابیدن و عادات غذاخوردن و رفتار. اگر شما رابطه مطلوبی با کودک برقرار کرده باشید و او ناگهان از گفتار با شما سر باز زند می تواند نشانه ای از بروز مشکل باشد

نقش مشاورمدرسه در زمینه کاهش اضطراب امتحان

اغلب کودکان در جلسه امتحان و یا قبل از آن درجاتی از اضطراب را دارا هستند. داشتن مقداری اضطراب در شرایط امتحانی کاملا طبیعی و گاهی حتی ضروریست. چون موجب بالا نگه داشته شدن سطح انگیختگی کودک شده و عملکرد او را بهبود می‌بخشد. اما در صورتیکه میزان این اضطراب از حد طبیعی بالا برود باعث مختل شدن عملکرد کودک خواهد شد. بنابراین مشاور تلاش می‌کنند با آموزش شیوه صحیح مطالعه ، بالا بردن کارآیی حافظه و استفاده بهینه از زمان ، دانش آموز اطمینان و یقین نسبت به خود پیدا کند. به عبارتی تلاش می‌کند اعتماد به نفس او را بالا ببرد تا از پیدا شدن افکاری که باعث اضطراب در او می‌شوند جلوگیری کند. چنین دانش آموزانی افکاری از این قبیل دارند. نمره کمی خواهم گرفت، خوب نخوانده‌ام، همیشه شکست می‌خورم و … . مشاوره تحصیلی کمک می‌کند تا دانش آموز با تسلط بیشتری به مطالب مورد نظر سر جلسه امتحان حاضر شود و علاوه بر این به خود اعتماد به نفس داشته باشد. همچنین ممکن است روشهای اختصاصی مثل آموزش روشهای آرامش ورزی مورد استفاده قرار بگیرید. در صورت حاد بودن میزان اضطراب دانش آموز به مراکز اختصاصی‌تر ارجاع داده می‌شود.

راهکارها در مشاوره وکاهش اضطراب  کودکان در این مقطع

جدی گرفتن نقش مشاوره در مدارس ابتدایی

وجود مشاورانی کاربلد وماهر دراین مقطع

ایجاد حس اعتماد در کودکان توسط مشاورمدرسه

داشتن ارتباطی قوی با دانش آموزان

تشویق کودکان مضطرب شناخت عوامل اضطراب در کودکان

ایجاد پیوند مطمئن بین خانواده ومدرسه

نتیجه گیری

از کل مطالب فوق به این نتیجه می رسیم که مشاوره در همه مقاطع تحصیلی  وحتی مقاطع سنی سودمند می باشد و مقطع ابتدایی چون ابتدایی ترین مقطع ورودی کودک به  تحصیل می باشد اهمیت ان باید از بقیه مقاطع تحصیلی کمتر فرض نشود بلکه باید اهمیت بیشتری داد چون این دوران دوران پی ریزی شخصیت فردی  وتحصیلی دانش آموز است ودر دختران نیز آغاز ورود به دوران بلوغ جنسی است.سه سال اول ورود تحصیلی مهمترین دوران در دوره ابتدایی است چون  در خیلی از موارد پیش می اید که کودک در اولین سال ورودی به مدرسه دچار اضطراب ناشی از مدرسه ومحیط مدرسه دارد وسعی در ترک مدرسه دارد.باید با نشاط افرینی در مدرسه ودقت در بهداشت روانی کودکان سعی کنیم محیطی امن وبا ارامش برایشان فراهم کنیم.

منابع ومأخذ:

-احمدی ،س.ا.(۱۳۷۶).مقدمه ای بر مشاوره و روان درمانی . چاپ ششم ، انتشارات دانشگاه اصفهان .

-احمدی،س.ا.،و بابا گلی،ز.(۱۳۷۴).بررسی نقش مشاوران در مدارس نظام جدید شهر اصفهان . رساله کارشناسی مشاوره ، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی دانشگاه اصفهان .

-شفیع آبادی ، ع.(۱۳۷۰). مقدمات راهنمایی و مشاوره . چاپ اول ، انتشارات دانشگاه پیام نور .

-گیبسون و همکاران (۱۳۷۳).مبانی مشاوره و راهنمایی.(ترجمه باقر ثنایی و همکاران) تهران : چاپ

-حقیقی، محمدعلی، تکنولوژی و مهندسی فکر، انتشارات فراروان، تهران ۱۳۸۱

موتور جستجوگر گوگل

سایت تبیان

سایت راسخون

www.asrehjadid.ir

http://samimiedu1.mihanblog.com/post/32
http://samiraeslamieh.blogfa.com/post-13.aspx